Szczepienie przeciwko meningokokom

Szczepienie przeciwko meningokokomOceń:
(3.71/5 z 14 ocen)
dr med. Ryszard Konior
Oddział Neuroinfekcji, Specjalistyczny Szpital im. Jana Pawła II w Krakowie
Szczepienie przeciwko meningokokom
Meningokoki grupy C (Fot. Phil.cdc.gov)

Co to są meningokoki?

Meningokoki to bakterie, które powodują groźną inwazyjną chorobę meningokokową przebiegającą najczęściej, jako:

  • sepsa meningokokowa - uogólnione zakażenie krwi z ciężkimi objawami ze strony wielu narządów (śmiertelność nawet 20-30%)
  • meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (śmiertelność ok. 5-13%); często u jednego chorego występują jednocześnie objawy sepsy i zapalenia opon.

Spośród 5 rodzajów meningokoków wywołujących niemal wszystkie zachorowania na świecie, w Polsce dominują grupy B i C (ta ostatnia odpowiedzialna jest za około 30% wszystkich zachorowań). Najwyższa zapadalność na inwazyjną chorobę meningokokową (ICHM) występuje w 1. roku życia (dotyczy to zarówno serogrupy B, jak i C). Dominują wtedy meningokoki B, ale ryzyko wystąpienia zakażenia serotypem C jest również największe w tym wieku. Od 2. roku życia znacząco zwiększa się udział odsetkowy zachorowań wywołanych grupą C, który zbliża się do poziomu grupy B w następnych grupach wiekowych. Pozostałe rodzaje meningokoków (A, W-135, Y) są obecne w Polsce w formie powszechnego nosicielstwa, ale zachorowania wywołane nimi stanowią tylko niewielki odsetek ICHM. Są one jednak niejednokrotnie odpowiedzialne za znaczną grupę zachorowań na innych kontynentach (np. grupa A w Afryce, grupa Y w USA).

Jakie jest ryzyko, że nieszczepione dziecko zachoruje?

Dziecko może się zarazić w wyniku kontaktu z bezobjawowym nosicielem meningokoków (2-25% populacji;), rzadziej z osobą chorą. Zakażenie przenosi się poprzez bliski, bezpośredni kontakt z wydzieliną z górnych dróg oddechowych nosiciela lub chorego (np. pocałunek w usta, oblizywanie smoczka, wspólne naczynie do picia, sztućce itp.). Bezobjawowych nosicieli jest najwięcej wśród osób w wieku 15-24 lat, a w niektórych zamkniętych środowiskach (akademiki, internaty, koszary, domy dziecka) wynosi nawet 40-80%.

Sepsa meningokokowa i meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

  • Najczęściej dotyczą małych dzieci do 5. roku życia i młodzieży w wieku 16-20 lat, ale mogą występować w każdej grupie wiekowej.
  • Polsce rocznie notuje się około 300-500 zachorowań na ICHM - liczba zachorowań , nie jest zatem duża ale biorąc po uwagę bardzo ciężki przebieg większości zakażeń i bardzo wysokie zagrożenie dla życia, należy bardzo poważnie potraktować możliwość profilaktyki poprzez szczepienia ochronne.
  • Znacznie częściej występują u dzieci i dorosłych, którzy mieli bliski kontakt z osobą chorą na inwazyjną chorobę meningokokową (np. ryzyko zakażenia dziecka, którego współdomownik zachorował, jest aż 500-800 razy większe niż przeciętne [p. niżej]).

Meningokoki charakteryzują się niezbyt dużą zakaźnością, dlatego do zakażenia dochodzi tylko w wyniku bardzo bliskiego kontaktu z  nosicielem, rzadziej z chorym (p. niżej).

Jak można zapobiec zachorowaniu?

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zachorowaniom wywołanym praktycznie przez wszystkie chorobotwórcze grupy meningokoków jest szczepienie ochronne.

Ważne

Jeżeli Twoje dziecko miało bliski kontakt z osobą, która zachorowała na inwazyjną chorobę meningokokową, zgłoś to jak najszybciej lekarzowi! W takiej sytuacji może być korzystne profilaktyczne podanie antybiotyku skutecznie eliminującego nosicielstwo, w celu zmniejszenia ryzyka zachorowania.

W przypadku małego dziecka za bliski kontakt z chorą osobą uważa się:

  • wspólne mieszkanie (a zwłaszcza spanie w jednym pokoju),
  • pobyt w żłobku,
  • kontakt z wydzieliną dróg oddechowych chorego poprzez używanie tych samych naczyń i sztućców, szczoteczki do zębów, oblizywanie smoczka lub pocałunek w usta itp.

Jakie są szczepionki przeciwko meningokokom?

Szczepionki przeciwko meningokokom należą do kategorii szczepionek „nieżywych” - zawierają niewielki fragment bakterii (otoczkę polisacharydową połączoną z białkiem - szczepionki skoniugowane, lub kombinacje białek meningokokowych - szczepionka przeciwko meningokokom B). W Polsce są dostępne następujące rodzaje szczepionek przeciwko meningokokom:

  • szczepionki skoniugowane przeciwko meningokokom grupy C (Meningitec, NeisVac-C)
  • szczepionki skoniugowane przeciwko meningokokom grupy A, C, W, Y (Menveo, Nimenrix)
  • szczepionka przeciwko meningokokom grupy B (Bexsero).

Do niedawna używana szczepionka polisacharydowa przeciwko meningokokom grupy A i C nie ma już praktycznie większego zastosowania ze względu na ograniczoną skuteczność.

Czy szczepienie jest skuteczne?

Szczepionki skoniugowane skutecznie stymulują układ odpornościowy:

  • po zakończeniu całego cyklu szczepienia niemal u wszystkich dzieci pojawiają się ochronne przeciwciała w zabezpieczającym stężeniu;
  • odporność po szczepieniu u dzieci, które ukończyły 1. rok życia, oraz u młodzieży i dorosłych prawdopodobnie utrzymuje się przez długi czas; natomiast u niemowląt zaszczepionych w 1. roku życia poziom ochrony stopniowo maleje i w 2. roku życia konieczna jest dawka przypominająca szczepionki;
  • choć nie zbadano, o ile szczepienie zmniejsza indywidualne ryzyko zachorowania dziecka, to w krajach, w których wprowadzono powszechne szczepienie dzieci szczepionkami skoniugowanymi, zaobserwowano znaczne zmniejszenie liczby zachorowań na inwazyjną chorobę meningokokową;
  • dodatkowo skutecznie chronią przed osiedlaniem się meningokoków w gardle (tzn. nosicielstwem), a tym samym ograniczają ryzyko zakażenia innych osób.

Szczepienie przeciwko meningokokom nie chroni przed innymi przyczynami sepsy i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (np. pneumokokami, pałeczką hemofilną typu b).

Czy szczepienie jest bezpieczne i dobrze tolerowane?

Szczepienie jest bezpieczne. Ryzyko wystąpienia poważnych reakcji jest niewielkie, podobne jak w przypadku innych powszechnie stosowanych szczepionek.

Niegroźne reakcje miejscowe (zaczerwienienie, tkliwość i ból w miejscu wstrzyknięcia) oraz ogólne (zaburzenia snu, pogorszenie apetytu, rozdrażnienie) występują u nieco ponad 10% zaszczepionych. Rzadziej (1-10%) występuje niewysoka gorączka, wymioty, ból mięśni i kończyn. Objawy te są zwykle krótkotrwałe, łagodne i ustępują samoistnie. W przypadku szczepienia szczepionką białkową przeciwko menigokokom B - Bexsero nieco częściej niż w przypadku szczepionek skoniugowanych (NeisVac C, Nimenrix, Menveo) obserwuje się odczyny w postaci gorączki, bólu w miejscu szczepienia. Dotyczy to zwłaszcza stosowania jednoczasowo z innymi szczepionkami.

Kogo szczepić?

Ze względu na polskie dane epidemiologiczne (największa zapadalność w wieku niemowlęcym) szczepienia przeciwko meningokokom B i C należy rozważyć jak najwcześniej, najlepiej już w pierwszym półroczu życia. Szczepionki skoniugowane przeciwko meningokokom grupy C oraz białkowa szczepionka przeciwko meningokokom grupy B są przeznaczone dla dzieci, które ukończyły 2. miesiąc życia, ale mogą być również stosowane u młodzieży i dorosłych. Liczba dawek szczepionki meningokokowej podanej w 1. roku życia zależy od preparatu, jaki zastosujemy, a także od tego jak wcześnie wprowadzamy szczepionkę. Niezależnie od tego, jaką szczepionkę zastosowaliśmy, jeżeli szczepienie rozpoczęto w 1. roku życia, zawsze konieczne jest podanie dawki przypominającej w 2. roku życia.

Czterowalentne szczepionki skoniugowane przeciwko meningokokom grupy A, C W, Y można stosować u dzieci, które ukończyły 12. miesiąc życia (Nimenrix) lub 2. rok życia (Menveo). Szczepionki te powinny być stosowane szczególnie u dzieci, młodzieży i osób dorosłych, które podróżują po świecie, np. u uczniów i studentów podejmujących naukę w USA, turystów podróżujących do Afryki i Azji. Rozważ zaszczepienie swojego dziecka przeciwko meningokokom, zwłaszcza jeśli będzie ono uczęszczać do żłobka lub przedszkola albo jego starsze rodzeństwo uczęszcza do przedszkola, szkoły lub mieszka w internacie, lub gdy planujesz wyjechać z dzieckiem do kraju zagrożonego chorobą meningokokową.

Skoniugowane szczepionki przeciwko meningokokom zapobiegają również bezobjawowemu nosicielstwu bakterii, dlatego ochronę przed zachorowaniem na chorobę meningokokową można rozpocząć od zaszczepienia starszego rodzeństwa. Takie postępowanie zmniejszy ryzyko przeniesienia zakażenia z rodzeństwa na współdomowników, zwłaszcza na niemowlę.

Porozmawiaj z lekarzem o wyborze rodzaju szczepionki.

Kiedy i jak szczepić?

Szczepienie przeciwko meningokokom najlepiej rozpocząć w 1. lub w 2. roku życia dziecka. Po szczepieniu w 1. roku życia poziom przeciwciał ochronnych stopniowo się jednak zmniejsza i dlatego konieczne jest podanie dawki przypominającej po ukończeniu 12 miesięcy. Z wiekiem ryzyko zachorowania na chorobę meningokokową spada, ale zachorowanie może wystąpić również u osób starszych i jest obarczone najwyższą śmiertelnością, przekraczającą 30%. Dlatego na szczepienie przeciwko tej chorobie nigdy nie jest za późno. Jeżeli nie zastosowano szczepionek meningokokowych we wczesnym dzieciństwie, bez wahania powinno się je zastosować w późniejszym wieku, szczególnie u dzieci starszych, młodzieży i młodych dorosłych. Szczepionki podaje się w zastrzyku domięśniowym.

Można je podawać jednocześnie z większością innych szczepionek.

Które dzieci nie powinny być szczepione?

Nie należy szczepić, gdy występują uniwersalne przeciwwskazania do szczepień.

Czy szczepienie jest bezpłatne?

Nie, szczepienie należy do kategorii zalecanych w obowiązującym programie szczepień ochronnych, ale odpłatnych.

W przypadku epidemii władze sanitarno-epidemiologiczne prowadzą doraźne akcje szczepień w środowiskach największego zagrożenia na koszt państwa. Bezpłatne szczepienia prowadzą także niektóre samorządy.

Udostępnij:

Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu

    • Baśka
      2016-08-16 18:53
      Czy 15 i 19 ltka powinnam zaszczepić na meningokoki? Starszy syn był już szczepiony jak miał 5-6 lat, czy musi dostać szczepionkę przypominającą?odpowiedz
    • dziadek
      2016-08-02 23:22
      Czy dziecko które ma 2 lata i 3 miesiące można jeszcze zaszczepić przeciwko meningokokom i pneumokokom?odpowiedz
    • malgorzata c
      2016-05-27 09:00
      mieszkamy w Uk. dziecko dostalo 1 dawke na meningokoki w w 11mc zycia-byla to podwojna szczepionka-Hib/MenC..doczytalam pozniej jak nalezy szczepic ta szczepionka i chyba pielegniarka niepotrzebnie mu ja podala(nie mial 2 poprzednich), bynajmniej bedac w Polsce w wieku 18mc zycia zaszczepilam go ponownie (jako, ze w schemacie mowa po 1 roku zycia wystarczy 1dna dawka). Czy taki zestaw dziala? co z ta pierwsza szczepionka ma jakis wplyw na odpornosc czy szkodzi? a czy 2ga dawka go chroni?odpowiedz
    • Irena B
      2016-04-28 21:50
      Czy powinno się zaszczepić p/meningokokom niemowlę po sepsie meningokokowej? Jesli tak to w jakim czasie od choroby?odpowiedz
      • Redakcja serwisu
        2016-05-12 13:21
        Zdecydowanie tak. Odpowiedź na pytanie znajdzie Pani tutaj: http://pediatria.mp.pl/lista/142933,szczepienie-niemowlecia-po-sepsie-meningokok owej Serdecznie pozdrawiamyodpowiedz

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Aplikacja Moje Dziecko

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies