26 października 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Pediatria - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Szczepienie przeciwko pneumokokom

dr med. Paweł Grzesiowski
Dyrektor Instytutu Profilaktyki Zakażeń w Warszawie
Członek zarządu Polskiego Towarzystwa Wakcynologii
Szczepienie przeciwko pneumokokom
Streptococcus pneumoniae, Fot. Public Health Image Library (PHIL)

Co to są pneumokoki?

Pneumokoki to bakterie należące do najczęstszych przyczyn poważnych zakażeń bakteryjnych u dzieci. Często osiedlają się w gardle lub nosie, nie wywołując objawów choroby u zdrowych dzieci (tzw. nosicielstwo, zwłaszcza u dzieci uczęszczających do żłobka lub przedszkola).

Nosiciele (także osoby dorosłe) mogą jednak stanowić źródło zakażenia dla innych osób wrażliwych na zachorowanie, a w pewnych sytuacjach także sami chorują.

Pneumokoki najczęściej wywołują zapalenia górnych dróg oddechowych (ostre zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok przynosowych), ale u niektórych dzieci i osób dorosłych mogą powodować ciężkie, zagrażające życiu zakażenia inwazyjne (bakterie przełamują bariery ochronne i przedostają się do krwi), do których należą:

  • sepsa – uogólnione zakażenie z ciężkimi objawami ze strony wielu narządów
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
  • zapalenie płuc, zapalenie stawów
  • inne zakażenia (np. wewnątrzbrzuszne).

REKLAMA

Zakażenia inwazyjne powodują poważne powikłania (w tym kalectwo), a wielu chorych umiera.

Jakie jest ryzyko, że nieszczepione dziecko zachoruje?

Zakażenie przenosi się poprzez wdychanie drobnych kropelek wydzieliny dróg oddechowych i śliny unoszących się w powietrzu oraz przez kontakt bezpośredni z chorym lub nosicielem. Ryzyko zakażenia znacznie się zwiększa, gdy dziecko przebywa w żłobku, przedszkolu lub innej większej grupie dzieci.

Na poważne choroby wywołane przez pneumokoki chorują najczęściej dzieci do 5. roku życia, ale najwięcej powikłań i ciężkich zakażeń inwazyjnych występuje w pierwszych 2 latach życia.

Na inwazyjne choroby pneumokokowe w Polsce prawdopodobnie choruje rocznie 1 na 2200–5200 dzieci do 2. roku życia (ok. 130–320 ciężkich zachorowań rocznie). W rzeczywistości ta liczba jest prawdopodobnie większa, bo wielu zachorowań nie identyfikuje się właściwie.

Znacznie większym ryzykiem ciężkiego zakażenia pneumokokowego obarczone są:

  • dzieci urodzone przedwcześnie (wcześniaki)
  • dzieci i dorośli chorzy na niektóre choroby przewlekłe (należący do tzw. grup ryzyka), takie jak niedobory odporności, brak śledziony, choroby układu krwiotwórczego, serca, płuc, nerek, cukrzyca, wady lub urazy czaszki albo mózgu, przewlekłe choroby ucha środkowego i głuchota.

Jak można zapobiec chorobom wywołanym przez pneumokoki?

Jedyną skuteczną metodą zapobiegania zakażeniom pneumokokowym jest szczepienie ochronne, ponieważ bakteria ta występuje powszechnie i kontakt z nią jest nieunikniony.

Ważne

Zaszczep swoje dziecko jak najszybciej przeciwko pneumokokom, aby chronić je przed ciężkimi zakażeniami, zwłaszcza jeśli w przyszłości planujesz zapisać je do żłobka lub przedszkola. Szczepienie rozpocznij w pierwszym kwartale życia.

Jakie są szczepionki przeciwko pneumokokom?

Szczepionki przeciwko pneumokokom zawierają jedynie mały fragment komórki bakteryjnej. W Polsce są dostępne dwa rodzaje szczepionek pneumokokowych.

Szczepionki skoniugowane (np. Prevenar 13, Synflorix) - tylko one nadają się do podawania dzieciom do ukończenia 2. roku życia. Są specjalnie przygotowane, aby stymulować niedojrzały jeszcze układ odpornościowy niemowlęcia i małego dziecka w celu uzyskania trwałej odporności nawet u najmłodszych dzieci. Chronią przed zakażeniem najważniejszymi typami pneumokoków (odpowiednio 13 lub 10), które najczęściej wywołują choroby inwazyjne.

Szczepionki polisacharydowe (Pneumo 23, Pneumovax 23) - można je stosować dopiero po 2. roku życia u osób z grupy ryzyka (niektórych przewlekle chorych lub wszystkich po 65. rż.). Chronią przed zakażeniem 23 najczęstszymi typami pneumokoków, które w Polsce odpowiadają za około 80% zakażeń inwazyjnych (w tym wszystkie wywołane przez pneumokoki oporne na antybiotyki).

Czy szczepionki przeciwko pneumokokom są skuteczne?

Tak. Wśród dzieci, które w wieku niemowlęcym przeszły kompletne szczepienie szczepionką skoniugowaną:

  • 89% nie zachoruje na inwazyjną chorobę pneumokokową - to główny cel szczepienia,
  • 44% nie zachoruje na przewlekłe zapalenie ucha środkowego wymagające operacyjnego leczenia laryngologicznego,
  • 34% nie zachoruje na ostre pneumokokowe zapalenie ucha środkowego,
  • 22% nie zachoruje na cięższe zapalenie płuc.

W krajach, w których szczepienie jest obowiązkowe (powszechne), efekty są jeszcze lepsze, gdyż szczepionki skoniugowane chronią także przed nosicielstwem, co dodatkowo ogranicza szerzenie się zakażenia. Szczepienie nie zabezpiecza przed zakażeniem innymi zarazkami, które mogą wywoływać podobne choroby.

Czy szczepionki przeciwko pneumokokom są bezpieczne i dobrze tolerowane?

Szczepionki pneumokokowe są bezpieczne i nie powodują poważnych problemów zdrowotnych. W wielu krajach niemowlętom i dzieciom do 2. roku życia podano już wiele milionów dawek skoniugowanych szczepionek, nie obserwując poważnych reakcji niepożądanych.

U niektórych dzieci szczepionka pneumokokowa może wywołać przemijające, łagodne niepożądane odczyny poszczepienne w ciągu 1–3 dni po szczepieniu. Najczęściej (<2%) są to reakcje w miejscu wstrzyknięcia, takie jak obrzęk, zaczerwienienie i bolesność. Rzadko pojawia się niewysoka gorączka (<39°C), złe samopoczucie, brak apetytu oraz płacz częstszy niż zazwyczaj, a bardzo rzadko (<0,5%) – gorączka powyżej 39°C.

Kogo szczepić przeciwko pneumokokom?

Szczepionki skoniugowane przeciwko pneumokokom zaleca się wszystkim zdrowym dzieciom do ukończenia 2. roku życia.

Inwazyjna choroba pneumokokowa jest najczęstsza w pierwszych 2 latach życia dziecka, szczepienie należy więc rozpocząć w pierwszym kwartale życia, aby w drugim półroczu zapewnić optymalną ochronę.

W celu redukcji ryzyka ponownego zachorowania zaleca się szczepienie także dzieci w wieku do 2 lat, które przebyły inwazyjną chorobę pneumokokową jeszcze przed rozpoczęciem szczepienia lub przed zakończeniem kompletnego cyklu (kolejne zachorowanie może wywołać inny typ pneumokoka).

Szczepionka skoniugowana przeciwko pneumokokom jest polecana zdrowym dzieciom między 2. a 5. rokiem życia, które uczęszczają do żłobków, przedszkoli lub przebywają w domu dziecka.

Szczepienie przeciwko pneumokokom zaleca się dzieciom chorym przewlekle (bez względu na wiek), które należą do grupy ryzyka inwazyjnej choroby pneumokokowej.

Jeżeli Twoje dziecko przewlekle choruje lub jest wcześniakiem, przedyskutuj z lekarzem korzyści ze szczepienia przeciwko pneumokokom.

Dla niektórych dzieci do 5. roku życia chorych przewlekle (z grup ryzyka) i wszystkich wcześniaków (w tym przypadku tylko, gdy szczepienie rozpoczęto przed ukończeniem 12. mż.) szczepionka skoniugowana jest bezpłatna. Zapytaj o to lekarza.

Kiedy i jak szczepić przeciwko pneumokokom?

Szczepienie przeciwko pneumokokom należy rozpocząć w 2. miesiącu życia, aby jak najszybciej ukończyć pierwszą serię i uzyskać pełną ochronę.


Tabela. Schemat szczepienia dzieci szczepionką skoniugowaną przeciwko pneumokokom w zależności od wieku dziecka, w którym rozpoczyna się szczepienie
Wiek (mies.)a Dawkowanie szczepionki skoniugowanej
2.–6. 3 dawki co 4–6 tygodni + 1 dawka przypominająca po ukończeniu rokub
6.–11. 2 dawki co 4–6 tygodni + 1 dawka przypominająca po ukończeniu rokub
12.-23. 2 dawki w odstępie co najmniej 2 miesięcy
24.– 59. 1 dawka (Prevenar 13) lub 2 dawki jak wyżej (Synflorix)
a w którym rozpoczyna się szczepienie
b ma bardzo duże znaczenie dla utrzymania długotrwałej odporności

Szczepionkę podaje się w postaci zastrzyku domięśniowego.

Szczepionki skoniugowane można bezpiecznie podać podczas jednej wizyty wraz z innymi szczepieniami przewidzianymi w programie szczepień ochronnych (należy je wstrzyknąć w różne okolice ciała).

Które dzieci nie powinny być szczepione?

Nie należy szczepić, gdy występują uniwersalne przeciwwskazania do szczepień.

Czy szczepienie jest bezpłatne?

Nie, dla większości dzieci szczepienie należy do kategorii zalecanych, ale odpłatnych (przyp. red. - zobacz: Zmiany w kalendarzu szczepień w 2012 r.).

W aptece średnia cena jednej dawki szczepionki skoniugowanej wynosi:

  • Prevenar 13 – ok. 345 zł,
  • Synflorix – ok. 250 zł,
  • w punkcie szczepień cena może być mniejsza.

Szczepionka jest nieodpłatna tylko dla niektórych dzieci do 5. roku życia z grup ryzyka (chorych przewlekle; p. wyżej) oraz wszystkich wcześniaków (ale w tym drugim przypadku tylko wówczas, gdy szczepienie rozpoczęto przed ukończeniem 12. mż.).



Artykuł pochodzi z przewodnika dla rodziców Pierwsze 2 lata życia dziecka wydanego przez Medycynę Praktyczną, Kraków 2012

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Lekarze odpowiadają na pytania

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Pediatra
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Pediatria
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują