24 lipca 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Pediatria - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej

dr hab. med. Teresa Jackowska, prof. nadzw.
Klinika Pediatrii
Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, Warszawa
Szczepienie przeciwko ospie wietrznej
Fot. Public Health Image Library

Co to jest ospa wietrzna?

Ospa wietrzna jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Wirus ten jest bardzo zakaźny i niemal każdy, kto miał z nim kontakt, zachoruje. Na ospę wietrzną najczęściej chorują dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, a także młodsze dzieci i dorośli, którzy nie przeszli tej choroby w dzieciństwie.

Wirus wywołuje:

  • ospę wietrzną – ostrą chorobę przebiegającą z gorączką i charakterystyczną wysypką w postaci pęcherzyków;
  • półpasiec – u 10–20% osób od kilku do kilkudziesięciu lat po zachorowaniu na ospę wietrzną ten sam wirus (uśpiony w organizmie) wywołuje zmiany na skórze wzdłuż przebiegu nerwów (zaczerwienienie, pęcherzyki podobne do występujących w przebiegu ospy wietrznej) z towarzyszącym silnym nerwobólem. Zajęcie oka grozi uszkodzeniem wzroku, a ucha – słuchu.

REKLAMA

U większości dzieci ospa wietrzna ma łagodny przebieg, jednak u niektórych jej przebieg jest ciężki albo pojawiają się powikłania:

  • zakażenie bakteryjne skóry i tkanek miękkich,
  • zapalenie płuc,
  • zapalenie mózgu i inne powikłania neurologiczne.

Ospa wietrzna ma cięższy przebieg u młodzieży i dorosłych (ryzyko powikłań, a nawet zgonu jest 10–20 razy większe niż u dzieci). Jest również bardzo groźna dla kobiet w ciąży, noworodków oraz chorych z upośledzoną odpornością (z powodu wrodzonych niedoborów odporności, w czasie leczenia przeciwnowotworowego lub otrzymywania hormonów steroidowych).

Jakie jest ryzyko, że nieszczepione dziecko zachoruje?

Zakażenie jest powszechne i trudno go uniknąć. Aż 80% dzieci przechodzi ospę wietrzną przed ukończeniem 9. roku życia (tym wcześniej, im wcześniej zaczynają uczęszczać do przedszkola lub szkoły, gdyż w zbiorowiskach dzieci ryzyko zachorowania jest największe). Chory jest zakaźny dla innych osób w ciągu 1–2 dni przed pojawieniem się wysypki aż do czasu, kiedy wszystkie pęcherzyki przekształcą się w strupki.

W Polsce w 2010 roku zachorowało na ospę wietrzną około 183 446 osób, w tym ponad 72 834 dzieci do 5. roku życia (38%). Powikłania wymagające hospitalizacji występowały u 6 na 1000 chorych na ospę wietrzną.

Jak można zapobiec zachorowaniu?

Choroba ta jest bardzo rozpowszechniona i trudno jej uniknąć, dlatego najlepszym sposobem jest szczepienie ochronne, gdyż zapewnia nie tylko skuteczną, ale i trwałą ochronę.

Ważne!

Zaszczep swoje zdrowe dziecko przeciwko ospie wietrznej, zwłaszcza przed pójściem do żłobka, przedszkola lub szkoły, jeśli chcesz je ochronić przed tą chorobą i jej powikłaniami.

Jakie są szczepionki przeciwko ospie wietrznej?

W Polsce dostępna jest jedna szczepionka przeciwko ospie wietrznej. Zawiera żywe wirusy, ale tak osłabione i zmodyfi kowane, że nie wywołują u zdrowych dzieci choroby, a stymulują odporność. Dostępna jest także szczepionka poczwórnie skojarzona przeciwko odrze, śwince, różyczce i ospie wietrznej.

Czy szczepienie jest skuteczne?

Tak, po szczepieniu zgodnie z zaleceniami:

  • ponad 95% dzieci nie zachoruje na ospę wietrzną, a 98–100% na ospę o ciężkim lub umiarkowanym przebiegu,
  • wielokrotnie zmniejsza się ryzyko półpaśca.

Rzadko się zdarza, aby dzieci chorowały mimo szczepienia. Jeśli już do tego dojdzie, choroba ma wówczas znacznie łagodniejszy przebieg.

Jeśli dziecko nie było szczepione lub nie chorowało na ospę, ryzyko ciężkiej choroby można zmniejszyć o 90%, podając mu szczepionkę w ciągu 72 godzin po bliskim kontakcie z chorym na ospę (np. rodzeństwem, rówieśnikiem w przedszkolu lub szkole). Choć w takiej sytuacji nie ma pewności, że dziecko nie zachoruje, na pewno choroba będzie przebiegała łagodniej.

Czy szczepienie jest bezpieczne i dobrze tolerowane?

Tak, szczepionka jest dobrze tolerowana i bezpieczna.

Niekiedy (rzadko) po szczepieniu mogą wystąpić:

  • łagodne odczyny w miejscu wstrzyknięcia szczepionki – zaczerwienienie, obrzęk, bolesność (ok. 20%),
  • przemijająca gorączka (10–15%),
  • wysypka – kilka zmian na skórze (czerwonawych grudek, rzadziej typowych pęcherzyków), które pojawiają się w ciągu 5–26 dni po szczepieniu u 3–5% szczepionych i znikają samoistnie bez śladu. Poinformuj lekarza, jeśli taka wysypka wystąpi po szczepieniu u Twojego dziecka.

Ryzyko zakażenia się wirusem „szczepionkowym” w wyniku bliskiego kontaktu z zaszczepionym dzieckiem (np. rodzeństwo lub rodzice) jest minimalne (pojedyncze przypadki na milion podanych dawek) i można je brać pod uwagę tylko wówczas, gdy po szczepieniu u dziecka pojawi się opisana powyżej wysypka.

Kogo szczepić?

Ważne!

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest zalecane wszystkim zdrowym dzieciom od 12. miesiąca życia oraz starszym dzieciom, młodzieży i dorosłym, którzy nie chorowali na tę chorobę. Dla wszystkich dzieci w żłobkach szczepionka jest bezpłatna.
Szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest korzystne dla niektórych przewlekle chorych dzieci, jednak to lekarz musi zadecydować, czy należy je wykonać i kiedy. Dla niektórych dzieci z tej grupy szczepionka jest bezpłatna. Porozmawiaj o tym z lekarzem.

Szczepienie zaleca się dzieciom chorym na ostrą białaczkę (w okresie remisji choroby), z niedoborami odporności (w tym zakażonym HIV), jak również przed leczeniem wywołującym upośledzenie odporności (chemioterapia nowotworów złośliwych, przeszczepienie narządów lub szpiku, przewlekłe leczenie dużą dawką steroidowych leków przeciwzapalnych itp.). Dla dzieci z tej grupy, które nie ukończyły 12 lat, szczepionka jest nieodpłatna.

Zaleca się je także rodzeństwu i rodzicom lub opiekunom dzieci z powyższej grupy, jeśli nie chorowali na ospę. Rodzeństwu do ukończenia 12. roku życia szczepionka przysługuje nieodpłatnie.

Szczepienie jest korzystne także dla dzieci z zespołem nerczycowym (chorobą nerek, która upośledza odporność), atopowym zapaleniem skóry (wypryskiem atopowym) lub chorych na astmę.

Kiedy i jak szczepić?

Szczepienie najlepiej wykonać między 12. a 18. miesiącem życia dziecka.

Kompletne szczepienie obejmuje 2 dawki w odstępie co najmniej 6 tygodni (optymalnie 3 miesiące). Jeżeli dziecko otrzymało jedną dawkę szczepionki, powinno otrzymać drugą dawkę, nawet jeżeli minęło więcej niż 3 miesiące.

Zdrowym dzieciom szczepionkę przeciwko ospie wietrznej można podać podczas jednej wizyty razem ze szczepionką przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR).

Szczepionkę podaje się w postaci zastrzyku podskórnego.

Które dzieci nie powinny być szczepione?

Ważne!

Szczepionek nie wolno podawać dzieciom z ciężkim upośledzeniem odporności.
Nie należy szczepić, gdy występują uniwersalne przeciwwskazania do szczepień.

Jeśli u Twojego dziecka podejrzewa się lub rozpoznano ciężki niedobór odporności albo nowotwór złośliwy krwi lub układu chłonnego (np. białaczkę, chłoniaka), lub przyjmuje ono leki osłabiające układ odpornościowy (np. leki przeciwnowotworowe, naświetlania, hormony steroidowe [kortykosteroidy]), powiedz o tym lekarzowi.

Jeżeli Twoje dziecko będzie miało po szczepieniu kontakt z pacjentem z wymienionych powyżej grup ryzyka lub z kobietą w ciąży, zgłoś to lekarzowi. W przypadku wystąpienia u dziecka wysypki po szczepieniu lekarz może zalecić zachowanie szczególnych środków ostrożności.

Szczepionka zawiera niewielką ilość antybiotyku – neomycyny. Zwykle nie powoduje ona ciężkich reakcji uczuleniowych. Uczulenie miejscowe na neomycynę w preparatach stosowanych na skórę (tzw. wyprysk kontaktowy) nie stanowi przeciwwskazania do szczepienia. Jeśli jednak po takich preparatach u Twojego dziecka wystąpiła uogólniona ostra reakcja alergiczna, zgłoś to lekarzowi.

Ważne!

Jeśli z powodu choroby przewlekłej lekarz przepisał dziecku preparat kwasu acetylosalicylowego (np. aspirynę, polopirynę), nie wolno go podawać w ciągu 6 tygodni po szczepieniu przeciwko ospie.

Leki tego typu po szczepieniu przeciwko ospie mogą spowodować poważne objawy niepożądane – uszkodzenie wątroby i objawy neurologiczne.

Ważne!

Dziecka nie należy szczepić przez 3–11 miesięcy po leczeniu krwią, osoczem, immunoglobulinami lub innymi preparatami krwi.

Jeżeli Twoje dziecko otrzymało preparaty krwi, poinformuj o tym lekarza. W takim przypadku, aby szczepienie było w pełni skuteczne, trzeba je opóźnić nawet o 3–11 miesięcy. Jeśli o tym zapomniałaś i dziecko zaszczepiono, szczepienie trzeba powtórzyć po upływie bezpiecznego okresu.

Preparatów krwi nie należy także podawać w ciągu 2 tygodni po szczepieniu przeciwko ospie wietrznej. Jeżeli jednak takie leczenie jest konieczne, szczepienie trzeba powtórzyć po odpowiednio długiej przerwie. Poinformuj o takim fakcie lekarza.

Czy szczepienie jest bezpłatne?

Nie, u większości dzieci szczepienie przeciwko ospie wietrznej należy do kategorii zalecanych, ale odpłatnych. Rodzice muszą kupić szczepionkę na podstawie recepty. Średnia cena jednej dawki wynosi:

  • w aptece – 250 zł,
  • w punkcie szczepień szczepionka jest tańsza.

Szczepionka jest nieodpłatna dla dzieci uczęszczających do żłobków lub podobnych instytucji opiekuńczych (np. kluby lub klubiki małego dziecka itp.), dzieci z domów dziecka, dla dzieci do 12. roku życia z grupy ryzyka (chorych na niektóre choroby przewlekłe) oraz ich zdrowego rodzeństwa (p. wyżej).


Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Badania potwierdzające refluks żołądkowo-przełykowy u dziecka
    Mój synek ma 10 lat. Od grudnia zeszłego roku wszystko co zje, cofa się do gardła i on to przełyka. Byłam u lekarza i lekarz powiedział, że to refluks, przepisał na 2 miesiące Polprazol 20, po skończeniu kuracji problem dalej się utrzymuje.
  • Czy możliwe jest zdiagnozowanie zespołu Downa u 4-miesięcznego dziecka?
    Czy możliwe jest zdiagnozowanie zespołu Downa u 4-miesięcznego dziecka? Córka urodziła się z wystającym języczkiem, lekarze twierdzili, że taki jej urok, obecnie córka ma 4 miesiące i coraz bardziej przypomina dziecko z trisomią. Została skierowana do poradni genetycznej, ale czekamy już miesiąc i jeszcze nie ma terminu. Dodam, że dziecko rozwija się prawidłowo i jest bardzo silne.

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Pediatra
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Pediatria
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują