Odkleszczowe zapalenie mózgu

Odkleszczowe zapalenie mózgu
Fot. Public Health Image Library
  • Odkleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego wywoływaną przez wirusy z rodziny Flaviviridae.
  • Choroba ujawnia się zwykle 7-14 dni po kontakcie z zakażonym kleszczem; chorzy skarżą się na zawroty głowy, nudności i wymioty.
  • Profilaktyka choroby polega na ochronie ciała przed kleszczami, stosowaniu repelentów, mechanicznym usuwaniu kleszczy oraz na szczepieniu. Nie zaleca się stosowania surowic odpornościowych.

Co to jest odkleszczowe zapalenie mózgu i jakie są przyczyny?

Odkleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą ośrodkowego układu nerwowego wywoływaną przez wirusy z rodziny Flaviviridae. Zakażenie przenoszone jest podczas ukłucia przez kleszcze Ixodes. Wyróżnia się dwa typy przebiegu choroby: europejski - łagodniejszy i dalekowschodni - cięższy. Początkowo wirusy namnażają się w komórkach skóry i okolicznych węzłach chłonnych, a następnie dostają się do naczyń krwionośnych. W tym okresie dochodzi do zakażenia różnych komórek organizmu, co manifestuje się wystąpieniem objawów zwiastunowych. U niektórych zakażonych osób dochodzi wówczas do eliminacji zakażenia. U pozostałych dochodzi do wtórnej wiremii, podczas której zakażeniu ulegają komórki śródbłonkowe naczyń mózgowych, a następnie również komórki nerwowe mózgu. Na tym etapie zwykle ujawniają się objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, a w przypadku dalszego rozprzestrzeniania się zakażenia również objawy zapalenia mózgu.

Jak często występuje odkleszczowe zapalenie mózgu?

Odkleszczowe zapalenie mózgu występuje w Europie Środkowej i Wschodniej, a także w południowej Rosji. Najwięcej zachorowań rejestruje się w Austrii, Czechach i południowych Niemczech, przy czym liczba zachorowań w Austrii w ostatnich latach uległa znacznemu obniżeniu ze względu na masowe szczepienia przeciw odkleszczowemu zapaleniu mózgu (blisko 80% mieszkańców zostało zaszczepionych). Pierwsze zachorowanie w Polsce odnotowano w 1947 roku. W 2006 roku zarejestrowano 317 zachorowań, co oznacza zapadalność 0,8/100 tys./rok. Najwięcej spośród nich, bo aż 245 (77%), rozpoznano w województwach podlaskim i warmińsko-mazurskim, przez co wskaźniki zapadalności w tych województwach wynoszą odpowiednio 12,9 oraz 6,3/100 tys./rok. Zwykle wzrost liczby zachorowań obserwuje się po łagodnych zimach, co jest następstwem większej przeżywalności kleszczy. Ze względu na stosunkowo niewielki odsetek zakażonych kleszczy ryzyko wystąpienia pełnoobjawowej choroby u mieszkańca Europy Środkowej, który nie ma swoistej odporności i został ukłuty przez kleszcza, waha się od 0,003 do 0,75%, a więc jest bardzo niskie.

Jak się objawia odkleszczowe zapalenie mózgu?

Choroba ujawnia się zwykle 7-14 dni po kontakcie z zakażonym kleszczem, ale u niektórych osób, u których objawy zwiastunowe nie wystąpiły lub były słabo zaznaczone, okres wylęgania choroby może sięgać 4 tygodni. W stadium zwiastunowym choroba zwykle przypomina grypę lub inne wirusowe schorzenie górnych dróg oddechowych i dlatego w tym okresie odkleszczowe zapalenie mózgu nie jest rozpoznawane. Chorzy najczęściej zgłaszają złe samopoczucie z narastającym osłabieniem, bólem głowy i karku, bóle mięśni kończyn, a także bóle gałek ocznych odczuwane jako ucisk pozagałkowy. Rzadziej skarżą się na nudności, wymioty i bóle brzucha, którym czasem towarzyszy biegunka. W tym stadium choroby gorączka rzadko przekracza 38°C. Objawy zwiastunowe utrzymują się zwykle około tygodnia i ustępują samoistnie. Po trwającym kolejny tydzień okresie utajenia u blisko połowy chorych ujawnia się faza objawowa, a u pozostałych dochodzi do pełnego wyzdrowienia i choroba ze względu na nieswoiste objawy fazy zwiastunowej pozostaje nierozpoznana.

Faza objawowa zwykle przebiega pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (meningitis), w którym dominującym objawem jest ból głowy z towarzyszącą sztywnością karku lub innymi objawami oponowymi. Gorączka sięga 40°C, a chorzy skarżą się na zawroty głowy, nudności i wymioty. W cięższych postaciach dołączają się objawy zapalenia mózgu, (encephalitis) charakteryzujące się zaburzeniami świadomości i objawami uszkodzenia struktur mózgu, którym towarzyszą zaburzenia orientacji, koncentracji i pamięci. U niektórych chorych mogą występować: oczopląs, drżenia kończyn i porażenia nerwów czaszkowych powodujące zaburzenia mowy i połykania. Rzadziej obserwuje się różne formy afazji, niedowład połowiczy i drgawki. W najcięższych przypadkach narastająca senność może przejść w śpiączkę, a dołączające się zaburzenia oddychania i krążenia mogą być przyczyną nagłej śmierci. Trzecią, najrzadszą formą przebiegu fazy objawowej jest zapalenie rdzenia kręgowego (myelitis), którego głównym objawem są szybko rozwijające się niedowłady kończyn oraz zaburzenia czucia. Chorzy z objawami zapalenia rdzenia kręgowego wymagają wielomiesięcznej hospitalizacji zwykle połączonej z rehabilitacją.

Objawy fazy objawowej najczęściej ustępują w ciągu 2 tygodni, ale w cięższych przypadkach mogą utrzymywać się nawet przez 2 miesiące. U niektórych chorych mogą rozwinąć się powikłania utrudniające powrót do normalnego życia przez wiele miesięcy.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

W fazie zwiastunów zwykle wystarczające jest postępowanie objawowe, co zwykle wiąże się z przyjmowaniem leków przeciwgorączkowych, które muszą być stosowane częściej niż raz dziennie i wymagają nadzoru lekarza. Ze względu na nieswoistość objawów i wynikającą z tego trudność ustalenia rozpoznania konieczne jest poddanie się chorego badaniu lekarza, który wykluczy inne schorzenia. W przypadku wystąpienia objawów zapalenia mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych pacjent powinien zostać skierowany do szpitala.

Jak lekarz ustala diagnozę?

W fazie zwiastunowej ustalenie rozpoznania odkleszczowego zapalenia mózgu jest niemożliwe ze względu na nieswoistość objawów oraz wyników podstawowych badań laboratoryjnych. Rozpoznanie zapalenia mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych jest możliwe dopiero w fazie objawowej, a ustalenie etiologii ułatwiają badania laboratoryjne polegające na wykrywaniu w surowicy krwi przeciwciał skierowanych przeciw wirusowi. Ważnym badaniem potwierdzającym rozpoznanie, które powinno być wykonane w każdym przypadku podejrzenia choroby, jest badanie płynu mózgowo-rdzeniowego. Jest on zwykle uzyskiwany za pomocą punkcji lędźwiowej i w przypadku zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych wykazuje zwiększoną liczbę komórek, zwłaszcza jednojądrzastych. Również w płynie mózgowo-rdzeniowym można wykryć obecność przeciwciał skierowanych przeciw wirusowi odkleszczowego zapalenia mózgu, co stanowi ważne potwierdzenie rozpoznania.

Jakie są sposoby leczenia odkleszczowego zapalenia mózgu?

Nie ma leków aktywnych wobec wirusa odkleszczowego zapalenia mózgu, dlatego leczenie przyczynowe nie jest możliwe. Chorzy otrzymują dożylne uzupełnianie niedoborów wodno-elektrolitowych powstałych w związku z gorączką i wymiotami. Ponadto stosowane są leki przeciwbólowe i zmniejszające obrzęk mózgu, co łagodzi przebieg choroby i zmniejsza ryzyko powikłań. Pacjent w fazie objawowej powinien pozostawać w obserwacji szpitalnej.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych zwykle przebiega bez powikłań i wiąże się z korzystnym rokowaniem. Jednak u chorych z zapaleniem mózgu i rdzenia kręgowego czasem dochodzi do zaburzeń czucia, niedowładów, upośledzenia pamięci i koncentracji, które mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy. U chorych z niedowładami i porażeniami nieuchronne są zaniki mięśniowe, jeżeli nie zostanie wdrożone postępowanie rehabilitacyjne. Śmiertelność w Europie nie przekracza 1% i dotyczy przede wszystkim chorych z porażeniami kończyn i zaburzeniami oddychania.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Jeżeli choroba przebiegała pod postacią zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych zwykle wymaga jedynie ograniczenia wysiłku fizycznego w okresie kilku tygodni po ustąpieniu objawów. W przypadku zapalenia mózgu i rdzenia kręgowego powrót do pełni zdrowia może wymagać wielomiesięcznej rehabilitacji.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na odkleszczowe zapalenie mózgu?

Profilaktyka choroby polega na ochronie ciała przed kleszczami podczas przebywania w rejonach ich występowania, stosowaniu repelentów oraz mechanicznym usuwaniu kleszczy (zobacz: Jak usunąć kleszcza?). Ważnym sposobem zapobiegania odkleszczowemu zapaleniu mózgu jest szczepienie. Dwie początkowe dawki szczepionki podaje się w odstępie 4-12 tygodni, a dawkę trzecią 9-12 miesięcy po drugiej. Dawkę przypominającą podaje się po 3 latach. Nie zaleca się stosowania surowic odpornościowych.


Data utworzenia: 02.03.2012
Odkleszczowe zapalenie mózguOceń:
(4.00/5 z 7 ocen)
Zobacz także
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • Natalia
      2018-03-24 20:12
      Przeszłam ciężki trwający ponad 2 lata rzut boreliozy, z zapaleniem opon mózgowych i mózgu( 2 miesiące gorączka ponad 40 st C i silne bóle głowy ) oraz zapaleniem wszystkich stawów a także miałam neurologiczną jej postać.. porażone były wszystkie mięśnie i włokna nerwowe)- demielinizacja włókien nerwowych, ale wyszłam z tego i nie pomogła mia tym medycyna akademicka, bo ona serwuje tylko mega dawki antybiotyków.... które niszczą organizm ...Jestem w pełni zdrowa , czego życzę wszystkim chorym na boreliozę, bo nieprawdą jest, że nie można jej wyleczyć... Można, ale wcale nie antybiotykami( te po kilku miesiącach odrzuciłam, gdyż czułam się po nich coraz gorzej i choroba zamiast ustępować, postępowała) a oczyszczeniem organizmu, piłam przez te 2 lata dużo soku z marchwi , ssałam olej, stosowałam zioła i choć trwało to długo.... wróciłam do zdrowia... A przez te koszmarne 2 lata byłam kompletną inwalidą, nie mogłam nawet sama się ubrać, ani otworzyć okna, każdy ruch bolał tak, że bałam się poruszać, miałam opuchnięte wszystkie stawy, byłam baaaardzooo słaba... Teraz biegam , ćwiczę jogę, czuję się świetnie... a minęło już od tego rzutu boreliozy ponad 10 lat.odpowiedz
      • Agata
        2018-05-08 16:20
        Witam Czy może się Pani ze mną jakoś skontaktować? abonta@interia.pl Pozdrawiamodpowiedz
      • Olkaa
        2018-04-26 23:39
        Witam. Bardzo proszę o kontakt tootsi88@wp.pl Mój 2 letni syn choruje od roku na borelioze, a dziś znów miał kleszcza... Jestem załamana.odpowiedz
      • anna
        2018-04-09 22:27
        prosze o kontakt aniucha.kontakt@gmail.comodpowiedz
    • małgorzata
      2016-08-04 21:54
      Czy po przebytym odkleszczoqym zapaleniu mózgu organizm się już uodparnia na tego wirusa?odpowiedz
      • Wyleczona
        2017-09-10 22:27
        Na okres około 10 lat podobno. Jestem po tym najrzadszym stadium czyt. zapaleniu rdzenia kręgowego, no i wszystkich poprzednich oczywiście. Nie wiem jak po tych 10 latach (właściwie za trzy lata minie 10 lat od mojej choroby) będzie wyglądała moja odporność na tę chorobę, ale wirus w moim organizmie uśpiony bo uśpiony, ale będzie już zawsze. Co dożywotnio dyskwalifikuje mnie jako dawcę krwi, organów czy narządów, ponieważ u biorcy który dostałby tkanki z mojego organizmu wirus może się rozwinąć.odpowiedz
        • Ewa
          2018-03-19 18:43
          Ja również mam rzadką postac bo neuroborelioze obwodowa bylo zapalenie mozgu jestem po szpitalu gdzie mialam dozylnie biotrkason i 23. Antybiotyki jeszccze w domu z tego co wiem narazie choroba jest uspiona ale na jak dlugo niewiem nie moge byc honorowym dawca krwi ani organówodpowiedz
    • Sabina Lipińska.
      2016-07-06 10:05
      Czy po przebytym odkleszczoqym zapaleniu mózgu organizm się już uodparnia na tego wirusa?odpowiedz
      • ddddd
        2017-07-13 02:08
        • ...
          2017-09-10 22:29
          uodparnia się na okres mniej więcej 10 lat. Sama choroba została wyleczona, jednak wirus zostaje w organizmie już do końca życia.odpowiedz

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.