Ospa wietrzna

prof. dr hab. n. med. Bogumiła Milewska-Bobula, dr med. Bożena Lipka
Ospa wietrzna
Fot. 123RF

Co to jest ospa wietrzna i jakie są jej przyczyny?

Jest to choroba zakaźna wywołana przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (Varicella-zoster virus – VZV). Źródłem zakażenia jest chory człowiek. Choroba jest niezwykle zaraźliwa. Wirus przenosi się drogą kropelkową oraz z ruchem powietrza na odległość do kilkudziesięciu metrów – stąd nazwa ospa wietrzna. Zakaźna jest także treść pęcherzyków ospowych. Człowiek chory zakaża osoby z otoczenia 1–2 dni przed pojawieniem się charakterystycznej wysypki, przestaje zaś zakażać dopiero wówczas, gdy wszystkie pęcherzyki przyschną, a strupki odpadną, co trwa około tydzień. Okres wylęgania, czyli czas, jaki upływa od chwili wtargnięcia wirusa do organizmu do wystąpienia pierwszych objawów choroby, waha się od 10 do 21 dni, średnio 14 dni (może ulec wydłużeniu do 28 dni u osób ze zmniejszoną odpornością).

Choroba dotyczy głównie dzieci i najczęściej przebiega łagodnie, jednak ostatnio obserwuje się zwiększenie liczby zachorowań wśród młodzieży i osób dorosłych, u których przebieg zakażenia jest cięższy i większy jest odsetek powikłań.

Najczęstszym powikłaniem jest nadkażenie bakteryjne wykwitów ospowych, często prowadzące do powstawania blizn. Rzadsze, ale bardziej groźne powikłania, to: zapalenie płuc, ucha środkowego, mięśnia sercowego, opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu, móżdżku. U noworodków i osób z niedoborami odporności choroba może mieć skutek śmiertelny. Szczególnie niebezpieczne jest rowanie kobiety ciężarnej, gdyż może doprowadzić do zakażenia płodu.

Po przechorowaniu ospy wytwarza się trwała odporność. Jednak wirus pozostaje do końca życia w stanie utajenia w zwojach nerwowych i pod wpływem nieswoistych bodźców, zwykle osłabienia odporności, może się uaktywnić, wywołując półpasiec. Choroba ta występuje głównie u ludzi starszych, cechuje się znaczną bolesnością zajętych obszarów (neuralgia) i tendencją do przewlekania się. Wykwity skórne pojawiają się lokalnie wzdłuż obszarów unerwienia, najczęściej na klatce piersiowej lub twarzy i dotyczą zwykle jednej strony ciała. Niebezpieczne jest zajęcie narządu wzroku lub słuchu.

Uwaga

Kontakt z osobą chorą na półpasiec również grozi zachorowaniem na ospę!

Jak często występuje ospa wietrzna?

Ospa wietrzna jest najczęstszą chorobą zakaźną wieku dziecięcego. Szacuje się, że zakażonych jest nawet do 95% populacji. W Polsce każdego roku notuje się około 200 tys. zachorowań. Jednak w związku z wprowadzeniem szczepień przeciwko ospie można przewidywać, że liczba osób podatnych na zakażenie, a zatem i odsetek zachorowań, będzie się sukcesywnie zmniejszać.

Jak się objawia ospa wietrzna?

Ryc. Pęcherzyki ospy wietrznej (fot. Public Health Image Library)

Choroba zaczyna się gorączką, bólem głowy, złym samopoczuciem. Następnie, zwykle w 2. dobie gorączki, pojawia się wysypka. W kilku rzutach kolejno powstają plamki, grudki, a następnie pęcherzyki, które przysychają w krosty. Przemiana wykwitów trwa zwykle do 7 dni. Wysypka jest rozsiana na całym ciele. Towarzyszy jej nasilony świąd skóry. Drapanie może powodować nadkażanie wykwitów i powstawanie blizn. U noworodków z ospą wrodzoną (występuje sporadycznie) obserwuje się zaburzenia rozwoju, małą urodzeniową masę ciała, objawy neurologiczne (małogłowie, wodogłowie, zapalenie mózgu, opóźnienie rozwoju ruchowego i umysłowego), wady gałek ocznych (małoocze, zaćma, zanik nerwów wzrokowych powodujący ślepotę, zapalenie siatkówki), bliznowate zmiany skórne, niedorozwój kończyn. Zachorowanie matki kilka dni przed porodem lub po porodzie jest bardzo niebezpieczne dla noworodka, u którego może się rozwinąć wirusowe zakażenie wielonarządowe o ciężkim przebiegu.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Z chwilą wystąpienia objawów należy się zgłosić do lekarza. Istotny jest stały kontakt z lekarzem i świadomość powikłań grożących choremu. Lekarz decyduje o konieczności zastosowania leku przeciwwirusowego oraz o ewentualnej hospitalizacji pacjenta.

Jak lekarz stawia diagnozę?

Zmiany skórne występujące w przebiegu ospy wietrznej i półpaśca są na tyle charakterystyczne, że ustalenie rozpoznania zwykle nie nastręcza trudności. Możliwe jest wykonanie badań serologicznych, izolacja wirusa z płynu pobranego z pęcherzyków ospowych (hodowla tkankowa) oraz wykrywanie materiału genetycznego wirusa techniką PCR.

Jakie są sposoby leczenia?

W ostrym okresie choroby zalecane jest leżenie w łóżku. W ospie o łagodnym przebiegu stosuje się zwykle tylko leczenie objawowe, mające na celu obniżenie gorączki i złagodzenie świądu. Dostępne są preparaty do stosowania miejscowego działające osuszająco i przeciwświądowo, jednak mogą one sprzyjać nadkażeniom bakteryjnym. Kąpiele przynoszą ulgę i powinny być stosowane codziennie. W postaciach choroby o cięższym przebiegu oraz u osób z obniżoną odpornością stosuje się acyklowir, który uniemożliwia podziały i namnażanie się wirusa i przez to skraca i łagodzi przebieg choroby. W wybranych przypadkach stosowana jest swoista immunoglobulina (czyli przeciwciała). Chorzy, u których wystąpią powikłania oraz osoby z zaburzeniami odporności, wymagają hospitalizacji i leczenia specjalistycznego.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

U osób ze sprawnym układem odporności następuje samoistne wyleczenie, jednak wirus nie ulega eliminacji z organizmu, pozostając w stanie utajenia. Możliwa jest zatem reaktywacja, zwykle po wielu latach, w postaci półpaśca. Następstwem przebycia ospy mogą być blizny w miejscu wykwitów ospowych, zwłaszcza jeśli doszło do nadkażenia bakteryjnego. W przypadku powikłań mogą wystąpić trwałe następstwa, głównie kardiologiczne i neurologiczne. Najpoważniejsze konsekwencje obserwuje się w zakażeniu wrodzonym, które może prowadzić do ciężkiego kalectwa. U osób z obniżoną odpornością przebieg choroby może być nawet śmiertelny.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Nie jest wymagany dalszy nadzór medyczny u osób, u których ospa przebiegała typowo i bez powikłań. Chorzy, u których wystąpiły powikłania lub przebieg choroby był ciężki i spowodował uszkodzenia narządowe, wymagają dalszej specjalistycznej kontroli medycznej, w tym neurologicznej, kardiologicznej, okulistycznej oraz rehabilitacji medycznej.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Istnieje skuteczna szczepionka chroniąca przed zakażeniem. W niektórych krajach (Stany Zjednoczone, wybrane kraje europejskie) szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest obowiązkowe. W Polsce jest to szczepienie zalecane dla wszystkich, którzy jeszcze nie chorowali, szczególnie zaś dla dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną w okresie remisji. Jeżeli szczepienie zostanie wykonane w ciągu 72 godzin po kontakcie z osobą chorą, może ochronić przed zachorowaniem lub złagodzić przebieg choroby. Chorzy na ospę powinni być separowani, aby nie rozprzestrzeniać infekcji. W placówkach zamkniętych (szpitale, domy opieki) zaleca się izolowanie chorych i separowanie osób, które się z nimi kontaktowały. Osobom z kontaktu, u których istnieje duże ryzyko powikłań oraz noworodkom matek chorych w okresie okołoporodowym, podaje się swoistą surowicę zawierającą przeciwciała ochronne. U kobiet planujących ciążę, które nie przechorowały ospy, zaleca się szczepienie, pamiętając, że przez 3 miesiące po podaniu szczepionki nie powinny zachodzić w ciążę.

Data utworzenia: 28.03.2012
Ospa wietrznaOceń:
(3.25/5 z 56 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • bania
      2018-05-25 13:45
      a co zrobic jesli lekarz przepisal pudroderm mimo moich sugestii ze podobno wysusza skore?? kupic cos innego w aptece?odpowiedz
    • Kasia31
      2018-01-27 18:33
      Witam mieszkamy w Angli i do tego mój syn zaraził sie DRUGI raz ospą jest to dla mnie dziwne poszliśmy do lekarza potwierdzone ospa minęło dwa tygodnie ospa dalej jest poszliśmy znowu do lekarza lekarz twierdzi ze wszystko jest okej a ospa możne trwać nawet miesiąc, jest to naprawdę dziwne trzeci tydzień i nic krosty ciągle się pojawiają. co robic?odpowiedz
      • wiki
        2018-02-21 11:19
        a co stosujesz na te krosty? u mnie synek teraz przechodził i kupilam taki spray ospa comfort i pomaga znaczaco bo lagodzi mu ten świad ochladza skore i widze juz poprawe. a co do tego ze przechodzi drugi raz twoj syn to moze jest to mozliwe albo moze poprzednim razem to nie byla ospa? bylas u lekarza?odpowiedz
        • wera
          2018-02-21 15:43
          nam lekarz na ospę przepisał pox clin, ale to jest w formie takiej pianki i to trzeba rozsmarować żeby nie ściekło, a podobno najlepiej tego nie dotykać żeby się nie rozprzestrzeniało.. nie widzę po tym efektów.. A po tym ospa comfort jest ok, nie zauważyłaś większej ilości krostek ?odpowiedz
          • wiki
            2018-02-22 17:11
            niee, widze poprawe bo przede wszystkim nie drapie sie juz jak szalonyodpowiedz
            • wera
              2018-02-22 22:24
              a ten spray jest bez recepty? i jak to sie stosuje?odpowiedz
              • kamila
                2018-02-24 08:01
                tak, ten ospa comfort jest bez recepty, ale nie zawsze jest w aptece, bo ostatnio właśnie mąż szukał i musiał zamawiać. wystarczy spryskać krostki, tylko nie za blisko. sam już efekt chłodzący łagodzi ten świąd, u nas sprawdził się superodpowiedz
                • nina
                  2018-02-24 13:49
                  a nie zauważyliście żeby za bardzo podrażniał albo wysuszał skóre? bo córka cierpi na AZS i z reguły wszystko podrażnia jej skóre.. stosowaliśmy pudroderm przez jakieś dwa dni, ale to strasznie podrażnia ją i musze coś innego kupić..odpowiedz
                  • wiki
                    2018-02-24 16:12
                    no to mysle ze ten comfort spray sie sprawdzi idealnie, bo te pudry faktycznie strasznie wysuszajaodpowiedz
                    • niana
                      2018-02-25 22:16
                      to musze koniecznie kupic, wytarczylo wam jedno opakowanie czy lepiej kupic 2?odpowiedz
                      • kamila
                        2018-02-27 21:22
                        preparat jest bardzo wydajny, ja stosowałam kilka razy dziennie i jedno opakowanie wystarczyło, mi jeszcze troche nawet zostałoodpowiedz
                        • Luisa
                          2018-03-10 20:14
                          a wiecie moze od jakiego wieku mozna go stosowac?odpowiedz
                          • mila
                            2018-03-12 17:10
                            ja stosowałam u rocznego maluszka, ale z reguły chyba od 6 miesięcy te wszystkie preparaty można stosować. Upewnij się w apteceodpowiedz
                            • lisik
                              2018-03-14 20:21
                              a nie macie problemow z bliznami po ospie? jakies 2 lata temu to moja Zosia przechodzila ospe i tak sie drapala, ze ma kilka blizn, miedzy innymi przy nosku.. nie chce zeby sytuacja sie znowu poworzyla u mojej drugiej córki..odpowiedz
                              • wiki
                                2018-03-19 16:03
                                ten spray jest wlasnie przeciwko robieniu sie blizn, ladnie sie wszystko goi i nie ma blizn wiec godny poleceniaodpowiedz
                                • peri
                                  2018-03-21 23:07
                                  ja to sama nie wiem jak to jest z tym kąpaniem, rozne krążą opinie, jak uwazacie??odpowiedz
                                  • wiki
                                    2018-03-21 23:35
                                    normalnie sie kapie dziecko, oczywiscie bez dlugich goracych kapieli ale normalnie myc dziecko 2 razy dziennieodpowiedz
                                    • lisik
                                      2018-05-25 14:39
                                      ja tez normalnie kąpałam córkę i nie mamy zadnych blizn ani nic, podstawa to jednak dobry srodek na ospe zeby nie zdrapywać krostekodpowiedz

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aplikacja Moje Dziecko