Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Wiek występowania kamieni milowych we wczesnej ocenie rozwoju dziecka

Cara F. Dosman, Debbi Andrews, Keith J. Goulden
Paediatrics & Child Health, 2012; 17 (10): 561–568
Poniżej prezentujemy fragment artykułu opublikowanego w czasopiśmie Medycyna Praktyczna Pediatria 2014/01
Wiek występowania kamieni milowych we wczesnej ocenie rozwoju dziecka
Fot. 123rf.com

Tłumaczył dr n. med. Dariusz Stencel
Konsultowała dr n. med. Krystyna Szymańska, Oddział Neurologii Szpitala Dziecięcego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

This information was originally published in English in Paediatrics & Child Health 2012; 17 (10): 561–568. The publisher of this journal does not assume responsibility for errors or discrepancies that may have occurred during translation.

Streszczenie

Monitorowanie rozwoju dziecka w czasie sprzyja zdrowemu rozwojowi i rozpoznawaniu ewentualnych nieprawidłowości. Standaryzowane metody badań przesiewowych stosowane w ocenie rozwoju charakteryzują się większą czułością niż wywiad medyczny dotyczący osiągania kolejnych kamieni milowych. W Kanadzie lekarze nadal opierają się na ocenie kamieni milowych, ponieważ jak dotąd nie opracowano tam zaleceń dotyczących obserwacji rozwoju dziecka, a proces ten dodatkowo spowalniają bariery logistyczne w ich wprowadzeniu do praktyki klinicznej. Monitorując dziecko tylko na podstawie oceny klinicznej, klinicyści mogą nie wiedzieć, kiedy osiąganie poszczególnych kamieni milowych należy uznać za opóźnione, ponieważ następuje to w pewnych przedziałach wieku, a w dostępnych tabelach nie uwzględniono referencyjnych wartości centylowych. Szczególny problem dotyczy rozwoju poznawczego i społeczno-emocjonalnego, które są mniej znane lekarzom. W artykule przedstawiono nowy schemat (obejmujący 5 obszarów) oceny osiągania kamieni milowych z określeniem górnych granic wieku, który opracowano na podstawie wiarygodnych danych naukowych. Schemat ten może stanowić narzędzie do kształcenia lekarzy. W codziennej praktyce pomaga on natomiast w skutecznym rozpoznawaniu opóźnień w osiąganiu przez dzieci kamieni milowych, ułatwiając w ten sposób wczesną identyfikację pacjentów z grupy ryzyka zaburzeń rozwojowych.

Monitorowanie rozwoju dziecka w czasie sprzyja zdrowemu rozwojowi i rozpoznawaniu ewentualnych nieprawidłowości.1 Profilaktyczne zalecenia pomagają rodzicom przewidywać następny etap rozwoju i odpowiednio kształtować typowe dla niego zachowania.2 Obserwacja rozwoju dziecka w gabinecie lekarskim ma istotne znaczenie dla wczesnej identyfikacji i leczenia zaburzeń rozwojowych. Wciąż nie wypracowano jednak odpowiedniego programu szkoleń lekarzy w zakresie oceny stanu zdrowia, zwłaszcza rozwoju poznawczego i społeczno-emocjonalnego. Kamienie milowe w rozwoju dziecka to określone umiejętności zdobywane w przewidywalnej kolejności w określonym czasie, odzwierciedlające interakcje rozwijającego się układu nerwowego dziecka ze środowiskiem. Umiejętności te można pogrupować w następujące obszary: duża motoryka, mała motoryka (obejmująca samoobsługę), komunikacja (mowa, język, komunikacja niewerbalna) oraz obszar poznawczy i społeczno-emocjonalny. Poniżej przedstawiono nowy schemat osiągania tzw. kamieni milowych obejmujący 5 obszarów rozwoju.

Schemat ten opracowano na podstawie aktualnych danych naukowych najwyższej jakości, korzystając z oryginalnych materiałów źródłowych (np. standaryzowane testy) we wszystkich przypadkach, w których było to możliwe (angielskie nazwy poszczególnych obszarów rozwoju umieszczono w łatwym do zapamiętania porządku wg metody mnemotechnicznej „Gotta Find Strong Coffee Soon”, opracowanej przez Petera MacPhersona, studenta medycyny University of Alberta [Edmonton, Alberta] Faculty of Medicine and Dentistry). Schemat dokładnie opisuje rozwój poznawczy i społeczno-emocjonalny, pozwalając lekarzom skuteczniej rozpoznawać wczesne objawy istotnych zaburzeń rozwojowych, takich jak autyzm i niepełnosprawność intelektualna. Opisano także tory rozwojowe – kluczowe elementy wpływające na zachowanie dziecka, pojawiające się w każdym stadium rozwojowym.

W tabeli 1. wymieniono największe opublikowane wartości przedziałów wiekowych dla osiągania poszczególnych kamieni milowych (zamiast mediany wieku, która jest często stosowana dla celów szkoleniowych). Nieosiągnięcie danego kamienia milowego w określonym czasie zwykle wskazuje zatem na wyraźne opóźnienie i wymaga podjęcia dalszych działań. Dla instrumentów przesiewowych stosowanych w ocenie rozwoju opracowano standaryzowane protokoły, stosowaną w nich skalę ocen sprawdzono na próbach populacyjnych, a dodatkowo oceniono także ich czułość i swoistość. Ich czułość w rozpoznaniu ryzyka nieprawidłowości w rozwoju i zachowaniu dziecka jest znacznie większa od czułości oceny klinicznej, dlatego mogą one uzupełniać obserwację rozwoju.1 W Kanadzie nadal rozważa się, kiedy stosować ogólne instrumenty przesiewowe, obejmujące wszystkie obszary rozwojowe, a kiedy testy swoiste dla poszczególnych obszarów, przeznaczone do rozpoznawania określonych zaburzeń. Niniejszy artykuł nie stanowi wytycznych dotyczących badań przesiewowych, ale jest źródłem informacji na ich temat wraz z zaleceniami, kiedy dziecko należy skierować na dalsze konsultacje. Niezależnie od stosowania instrumentów przesiewowych proponujemy, aby w monitorowaniu rozwoju wykorzystywać kamienie milowe określane na podstawie danych naukowych (p. tab. 1.).

Tabela 1. Objawy alarmowe („czerwone flagi”)a w rozwoju dziecka od urodzenia do ukończenia 5. roku życia, które można szybko sprawdzić w gabinecie lekarskim
WiekDuża motorykabMała motorykaMowa–językFunkcje poznawczeFunkcje społeczno-emocjonalne
noworodek dodatni odruch Moro odruch podparcia3
zgięciowa pozycja ciała4
odruch chwytny3odruchy szukania i ssania5
zwraca się w stronę dźwięku6
uśmiecha się w odpowiedzi na głos6
różne okrzyki6
ogniskuje wzrok w odległości ok. 25 cm7
odwraca się w kierunku bodźców wzrokowych8
preferuje twarz ludzką (oczy), obiekty kontrastowe, kolorowe, wysoki głos7,8
płacze, kiedy płacze inne niemowlę (empatia)8
2 mies.unosi głowę do 45° w leżeniu na brzuchu4trzyma włożoną do ręki grzechotkę9nieartykułowane, gardłowe dźwięki6wodzi wzrokiem w poziomie9 dłuższe okresy czuwania w ciągu dnia7
4 mies. odruch toniczny szyjny asymetryczny3
unosi klatkę piersiową w leżeniu na brzuchu4
składa dłonie w linii pośrodkowej ciała4
leżąc na wznak, wyciąga proste ramiona w kierunku grzechotki9
sięga po grzechotkę, chwyta ją i trzyma9
grucha6ogląda dłonie8
bada otoczenie, rozglądając się wokoło8
przewiduje czynności wykonywane o stałej porze7
rozgląda się w poszukiwaniu opiekuna7
uspakaja się, gdy się do niego mówi lub bierze na ręce, gdy ssie lub patrzy7,8
cieszy się z kontaktu wzrokowego8
na twarzy wyraża radość, złość, smutek, niepokój, zaskoczenie8
samo uspakaja się przed snem7,8
6 mies. zanik prymitywnych odruchów3
podciąga się do siadu4
siedzi z podparciem rękami z tyłu4
potrząsa grzechotką9
trzyma klocek pomiędzy dłońmi, trzyma jeden klocek w każdej ręce, chwyt łokciowo-dłoniowy (nakładkowy, 4. i 5. palec),
chwyt promieniowo-dłoniowy (2. i 3. palec)9
patrzy w kierunku osoby, która mówi do dziecka6
wydaje dźwięki w odpowiedzi5,6
śmieje się5,6
uderza przedmiotami o siebie10
rozwiązuje problemy metodą prób i błędów8
szuka upuszczonego przedmiotu11
przewidywalny schemat działania7
uśmiecha się w celu zainicjowania kontaktu i odpowiedzi12
interakcja z drugą osobą poprzez wyraz twarzy i kontakt wzrokowy; podziela radość (radosny wygląd)12
preferuje znajome osoby8
wykazuje zainteresowanie innymi niemowlętami (empatia)8
9 mies. obecne odruchy posturalne3
przekręca się w obie strony4
siedzi stabilnie4
przenosi obiekty, chwyt promieniowo-palcowy (kciuk z 2. i 3. palcem, bez udziału dłoni), dotyka płatka śniadaniowego typu Cheerios, chwyt zagarniający (2. i 3. palec zaginają się, zagarniając przedmiot do dłoni)9patrzy na znane przedmioty po ich nazwaniu, zatrzymuje działanie, gdy usłyszy „nie”10
wydaje dźwięki w celu zwrócenia na siebie uwagi6
trwałość przedmiotu8
bada twarz opiekuna8
szuka ukrytej zabawki8
dobr ze rozwinięte przywiązanie do opiekuna8
12 mies. siada4
raczkujec4
podciąga się do pozycji stojącej4
chodzi trzymane za jedną rękę9
łapie toczącą się piłkę9
chwyt pęsetowy9
spontanicznie puszcza klocek do kubka9
trzyma butelkę13
odwraca się wołane po imieniu, rozumie rutynowe polecenia6
celowo wokalizuje6 lub gestykuluje w celu kontroli zachowania (prośba: sięga, wskazuje, pokazuje do góry; odmowa: odpycha, odgina się) i relacji społecznych (przyciąganie uwagi: ruchy ramion i nóg; zabawa społeczna: naśladowanie klaskania; gest ilustrujący: pa-pa)14
szuka przedmiotów ukrytych, gdy dziecko na nie nie patrzyło8
badanie metodą prób i błędów8,10
zabawki uczące „przyczyny i skutku” (naciska przycisk, aby zobaczyć coś pojawiającego się lub pociąga sznurek, aby usłyszeć dźwięk)8
naśladuje gesty typu kosi-kosi łapci14
zabawa w „a-kuku” (rozpoczyna przez nakrywanie głowy)10,14
daje przedmioty dzieciom (empatia)8
wspólne pole uwagi: daje lub pokazuje przedmiot, wyciągając rękę w celu uzyskania komentarza na jego temat10,14
18 mies.wstaje, samodzielnie chodzi (wąska podstawa chodu, chodzi stopa za stopą [pięta do palców])9
wchodzi i schodzi ze schodów, trzymając się poręczy9
wkłada klocki odpowiednich kształtów do otworów, ustawia dwa lub trzy klocki jeden na drugim9
bazgrze: ołówek w zaciśniętej pięści9
samo je (palcami)13
wykonuje 1-stopniowe polecenia, wskazuje sześć części ciała6,10
15 słów: nazwy, prośby połączone z gestami (podaje przedmiot, bierze rękę opiekuna, aby wysunąć w kierunku przedmiotu)10,14
klaszcze z podekscytowania, ściska pluszowe zabawki (symbolicznie), potrząsa głową „nie” (odmowa)14
w odpowiednim miejscu szuka przedmiotów ukrytych w momencie, gdy nie patrzyło11
naśladuje stosowanie rzeczywistych rekwizytów (zamiata szczotką, uderza młotkiem)11
używa przedmioty zgodnie z ich funkcją (szczotkuje włosy szczotką, pcha samochód zabawkę)14
naśladuje rówieśników10
wspólne pole uwagi: pokazuje na przedmioty, domagając się komentarza, szuka informacji14
używa tzw. obiektów przejściowych (przedmioty, które mają dla dziecka szczególne znaczenie – przyp. red.) aby się uspokoić8
napady złości11
24 mies. (2 lata)biega, skacze, kopie9
rzuca piłkę znad głowy na odległość ok. metra9
wchodzi po schodach krokiem dostawnym, bez poręczy9
kopiuje linie pionowe9
ustawia sześć klocków jeden na drugim9
używa łyżki, pomaga się ubierać13
50 słów, zwroty składające się z dwóch słów10
mówi zamiast gestykulować5
kiwa „tak”, „przesyła całusy”, „ciiii”, „piątka” (symbolicznie)14
mowa w 50% zrozumiała przez obce osoby5
symboliczne przedstawianie, proste udawane zabawy (zabawkowa miotła, kubek zabawkowy, kubek dla siebie/lalki, pcha samochód, aby go uruchomić)8
planuje działanie bez wcześniejszych prób11
próbuje sprawić, aby zabawki działały8
odniesienie społeczne (uzależnia zachowanie od wyrazu twarzy innych ludzi – przyp. red.)8
pociesza innych (empatia)8
wspólne pole uwagi: wskazuje na przedmioty, chcąc wyjaśnić własne „określenia” (upodobnienia)14
zabawa równoległa (dzieci bawią się obok siebie – przyp. red.)8
„nie”, „moje”8
36 mies. (3 lata)pedałuje na rowerku trójkołowym11
schodzi po schodach krokiem dostawnym, bez poręczy9
wchodzi po schodach krokiem naprzemiennym, bez poręczy9
kopiuje linie poziome, kółka9
stawia 10 klocków jeden na drugim9
używa dobrze łyżki i widelca, pije z otwartego kubka, zdejmuje skarpetki i buty, rozbiera się, sygnalizuje potrzebę oddanie moczu i stolca13
wykonuje 2-stopniowe polecenia6
zdania zbudowane z 3–4 wyrazów, narracja sekwencyjna5,6
co, kto, gdzie, dlaczego?5
mowa zrozumiała w 75%5
stałość przedmiotu7,8, zabawy z udawaniem symbolicznym (kij jako szczotka, lalka sama je klocki, wlewa paliwo do samochodu, a następnie myje okna)8
nazywa jeden kolor, liczy dwa przedmioty, oddziela kształty, składa układanki z 3–4 elementów, porównuje dwa przedmioty („większy”)10,11
łatwo rozstaje się z opiekunami, inicjuje kontakty z rówieśnikami, dzieli się z innymi7,8,10
zabawa z odgrywaniem ról (tj. w dom, w doktora)8
rozumie zasady8
48 mies. (4 lata)podskakuje9
schodzi po schodach krokiem naprzemiennym, bez poręczy9
idzie do tyłu wzdłuż linii9
kopiuje krzyżyki, rysuje sylwetki osób składające się z 2–4 elementów7,9
tnie papier na pół9
zakłada rzeczy bez guzików, sygnalizuje potrzebę oddania moczu i stolca13
wykonuje 3-stopniowe polecenia6
zdania złożone5
relacjonuje zdarzenia z przeszłości, odgrywa wymyślone role5
gry słowne, dowcipy, żartowanie6
teoria umysłu, pojęcie czasu8
generalizuje zasady8
mówi do siebie w celu rozwiązania problemu8
liczy 4 przedmioty, rozumie przeciwieństwa7,8
preferowani przyjaciele8
wyraża współczucie dla rówieśników (empatia)8
skomplikowane zabawy fantastyczne (np. superbohater)7,8
zwykle jest uległe8
60 mies. (5 lat)łapie piłkę9
utrzymuje równowagę na jednej nodze przez 10 s9
robi przysiady9
przeskakuje przedmioty9
kopiuje kwadraty, rysuje sylwetki osób składające się z 10 elementów, koloruje pomiędzy liniami, trójpalcowy chwyt ołówka7,9
dokładnie myje i wyciera ręce13
przypomina sobie fragmenty historii7
opowiadania mają fabułę5
czas przyszły6
mowa zrozumiała w 100% 5
nazywa 4 kolory7
gotowość do nauki czytania i pisania /umiejętność liczenia/pisanie: rymuje5, liczy 10 przedmiotów7, pisze imię5
bawi się z dala od rodziców, bardziej skomplikowane dyskusje o emocjach6,8
kładzie nacisk na zasady panujące w grupie7
Liczby w indeksie górnym odnoszą się do poszczególnych pozycji piśmiennictwa.
a Podano najstarszy wiek (jeśli udokumentowano go naukowo), w którym dziecko powinno osiągnąć dany kamień milowy.
b Nazwy obszarów rozwojowych umieszczono według łatwej do zapamiętania kolejności zgodnie z metodą mnemotechniczną „Gotta Find Strong Coffe Soon” stworzonej przez Petera MacPhersona, studenta medycyny, University of Alberta (Edmonton, Alberta) Faculty of Medicine and Dentistry.
c Niektóre prawidłowo rozwijające się niemowlęta nigdy nie przechodzą przez stadium raczkowania.7

Tory rozwojowe

Zrozumienie torów rozwojowych umożliwia interpretację uwag zgłaszanych przez rodziców i udzielenie profilaktycznych porad.2 Typowy rozwój dziecka zmienił się nieznacznie w czasie i został opisany w znakomitych podręcznikach,21 które obejmują wiedzę z podstawowych badań, trudno dostępnych dla wielu klinicystów. Przedstawione poniżej podsumowanie torów rozwojowych może stanowić podręczne narzędzie w monitorowaniu rozwoju (także dla stażystów).7,8

Noworodek

Zmysły noworodka są nastawione na twarz, głos i dotyk opiekuna. Dziecko potrafi już tak zadziałać, aby osiągnąć swój celu. Sygnały behawioralne dziecka (płacz, wpatrywanie się, naśladowanie) przyciągają uwagę opiekuna i stymulują zmysły dziecka, co w odpowiedzi aktywuje geny stymulujące plastyczność mózgu (szczególnie pomiędzy urodzeniem a 6. rż.) i oś podwzgórze-przysadka-nadnercza oraz czynności autonomiczne. Reakcja opiekuna na potrzeby dziecka wywołuje spokojny, ale czujny stan przetwarzania sygnałów (samoregulacja) pozwalający na zaangażowanie i interakcje, a dzięki powtarzaniu tych reakcji dziecko wytwarza pamięć i przywiązanie (bliskie stosunki emocjonalne z opiekunem). Przywiązanie rozwija się przez cały okres dzieciństwa, sprawiając, że w sytuacji niekomfortowej dziecko szuka opiekunów, a także modeluje inne relacje w późniejszych okresach życia. Jakość interakcji pomiędzy rodzicem a dzieckiem wpływa na komunikację w całym życiu, zdolności poznawcze, zdrowie fizyczne, regulację emocjonalną oraz zachowania opiekuńcze.7,8,12,22

Jeden do dwóch miesięcy

Kiedy opiekun odpowiada pozytywnie na sygnały związane z karmieniem i nawiązuje interakcje emocjonalne z dzieckiem, uczy się ono, że będzie traktowane z uwagą i szacunkiem. Większość niemowląt w wieku 2–16 tygodni jest wieczorem rozdrażniona, prawdopodobnie wskutek zmniejszonej zdolności ośrodkowego układu nerwowego do modulowania odpowiedzi na bodźce środowiskowe.7,23

Trzy do czterech miesięcy

Małe dziecko jest rozkoszne, angażuje opiekunów do wspólnych zabaw (słownych, dotykowych, ruchowych) pozwalających na uzyskanie biegłości w tych umiejętnościach, pozytywnych emocji i poczucia skuteczności we własnych działaniach. Depresja u rodzica może zwiększyć ryzyko zaburzeń rozwoju u dziecka.7

Sześć miesięcy

Kiedy dziecko siedzi z podparciem, może swobodnie dosięgnąć i chwycić przedmiot, umożliwiając eksplorację czuciowo-ruchową (wiek 6–12 mies.). Dziecko także uczy się poprzez wzrok i dotyk ustami, preferując nowości.7,22

Dziewięć miesięcy

Świadomość trwałości obiektu (znane obiekty istnieją, kiedy są poza zasięgiem wzroku) umożliwia rozwój przywiązania. Pojawia się lęk przed obcymi i niepokój związany z rozłąką oraz budzenie się w nocy, ponieważ dziecko może wyobrażać sobie pewne sytuacje i tęsknić za opiekunami. Do 24. miesiąca życia dziecko bada świat z „bezpiecznej bazy” u rodziców i wraca, aby sprawdzić obecność opiekunów przed pójściem dalej. Pojawia się świadomość niezmienności obiektu (dziecko rozumie, że znane przedmioty pojawią się ponownie i pamięta o nich wystarczająco długo, aby przywołać ich wyobrażenie w każdej chwili).7,8,22

Dwanaście miesięcy

Dziecko odczuwa radość, kiedy może się niezależnie przemieszczać i wybierać obiekty do badania. Między 8. a 14. miesiącem życia dziecko wypowiada pierwsze słowa. Liczba i różnorodność gestów pozwala przewidywać późniejszy poziom języka – gesty ilustrujące wypowiedź zależą bowiem od doświadczenia. Wiek dziecka, w którym zaczęło ono samodzielnie chodzić, nie pozwala przewidzieć rozwoju w innych obszarach, o ile umiejętność tę osiągnęło przed ukończeniem 18. miesiąca życia. 7,14,5

Osiemnaście miesięcy

Małe dziecko jest zafascynowane badaniem nowych obszarów, ale jednocześnie odczuwa zwiększony lęk separacyjny w sytuacjach, które uprzednio akceptowało. Przytula się do opiekunów, aby poczuć większą determinację do samodzielnego robienia niektórych rzeczy. W 2. roku życia dzieci zaczynają proste zabawy z udawaniem, najpierw skierowane na siebie, a następnie w kierunku lalki lub pluszowej zabawki. Napady złości wynikają z szybkiego rozwoju dużej motoryki oraz biernego rozwoju języka (słuchania i rozumienia) przy jeszcze ograniczonych możliwościach pełnej komunikacji ekspresyjnej, zręczności ruchowej, uwagi, opóźnienia nagrody (gratyfikacji) i współpracy z kolegami.7,8,11,22

Dwa lata

Przejście z okresu niemowlęctwa do dzieciństwa charakteryzuje się znacznym rozwojem poznawczym i mowy. Dzieci >30. miesiąca życia prowadzą symboliczne zabawy z udawaniem, przydzielając wymyślone właściwości przedmiotom i wykorzystując zabawkowe figurki do imitacji własnych działań. Na 2. rok życia przypada też szczytowy czas napadów złości, agresji i nieposłuszeństwa.7,8

Trzy lata

W tym wieku najważniejszym celem jest uczenie się wspólnej zabawy; niezwykle ważne jest przebywanie w grupie. Przedszkolak czuje skruchę i może próbować rekompensaty (myśli o tym, co mógłby zrobić, aby zrekompensować złe zachowanie), opisuje też emocje i wywołujące je sytuacje. Zabawy wyobrażeniowe umożliwiają rozwój społeczno-emocjonalny i poznawczy (ekspresja negatywnych uczuć, spełnianie życzeń, przetwarzanie/ przeżywanie codziennych zdarzeń). Pojawiają się lęki nocne i koszmary senne. Dziecko nie jest zdolne do kłamstwa; jego rzeczywistą percepcję odzwierciedla „niedokładne opowiadanie”.6-8

Cztery lata

Dziecko rozwija samoidentyfikację na zewnątrz rodziny i pyta o szczegółowe informacje dotyczące jego środowiska. Dziecko, które nie ma przyjaciół (nadmierny wstyd, zastraszanie), potrzebuje pomocy; rówieśnicy rozpoznają, kiedy dziecko nie jest społecznie dostosowane. Pomiędzy 4. a 6. rokiem życia zwiększa się kontrola emocjonalna nad złością i agresją, a dziecko uczy się rozwiązywać konflikty poprzez działania asertywne, szanując prawa rówieśników. Okazuje silne przywiązanie do opiekuna przeciwnej płci, ze stopniowym pojawianiem się zachowań swoistych dla płci (zespołowe gry fizyczne dla chłopców, odgrywanie scenek dla dziewczynek).7,8

Pięć lat

Gotowość szkolna obejmuje wykształcone kompetencje społeczno-emocjonalne (pewność siebie, samokontrola, komunikacja i współpraca), motywację do uczenia (ciekawość) i umiejętności intelektualne. Pomiędzy 4. a 6. rokiem życia dziecko staje się zdolne do wymiany zdań w rozmowie, słuchania opinii innych i właściwego odpowiadania. Dźwięków i nazw liter uczy się w 7. roku życia, a lewo- lub praworęczność ustala się w 9. roku życia.5,8,24-26

Pełna treść artykułu dostępna w czasopiśmie Medycyna Praktyczna Pediatria 2014/01

Piśmiennictwo:

1. Council on Children With Disabilities; Section on Developmental Behavioral Pediatrics; Bright Futures Steering Committee; Medical Home Initiatives for Children With Special Needs Project Advisory Committee: Identifying infants and young children with developmental disorders in the medical home: an algorithm for developmental surveillance and screening. Pediatrics, 2006; 118: 405–420
2. Dosman C., Andrews D.: Anticipatory guidance for cognitive and social-emotional development: Birth to 5 years. Paediatr. Child Health, 2012; 17: 75–80
3. Capute A.J., Accardo P.J., Vining E.P.G.: Primitive reflex profile. Baltimore, University Park Press, 1978
4. Piper M.C., Darrah J.: Motor assessment of the developing infant. Philadelphia, WB Saunders Company, 1994
5. Paul Rhea: Language disorders from infancy through adolescence – assessment and intervention. 3rd ed. St Louis, Mosby Elsevier, 2007
6. Sax N., Weston E.: Language development milestones. www.rehabmed.ualberta.ca/spa/phonology/milestones.pdf (Accessed December 22, 2011)
7. Dixon S.D., Stein M.T.: In: encounters with children – pediatric behavior and development. 4th ed. Philadelphia, Mosby, 2006
8. Landy S.: In: Pathways to competence – encouraging healthy social and emotional development in young children. 2nd ed. Baltimore, Paul H Brookes Publishing Co Inc., 2009
9. Folio M., Fewell R.: Peabody developmental motor scales. Guide to item administration (PDMS-2). Austin: pro-ed An International Publisher, 2000
10. Rossetti L.: The Rossetti infant-toddler language scale – a measure of communication and interaction. East Moline, LinguiSystems, Inc., 1990
11. Revised HELP Checklist Birth to Three Years. Palo Alto, VORT Corporation, 1994
12. Lillas C., Turnbull J.: Infant/child mental health, early intervention, and relationship-based therapies. A neurorelational framework for interdisciplinary practice. 1st ed. New York, Interdisciplinary Training Institute LLC and Janiece Turnbull, 2009
13. Haley S.M., Coster W.J., Ludlow L.H.: Pediatric evaluation of disability inventory (PEDI) self-care functional skills. Boston, New England Medical Center Hospitals, Inc, and PEDI Research Group, 1992
14. Crais E.R., Watson L.R., Baranek G.T.: Use of gesture development in profiling children’s prelinguistic communication skills. Am. J. Speech Lang. Pathol., 2009; 18: 95–108
15. Sheldrick R.C., Merchant S., Perrin E.C.: Identification of developmental-behavioral problems in primary care: A systematic review. Pediatrics, 2011; 128: 356–363
16. Thompson L.A., Tuli S.Y., Saliba H., DiPietro M., Nackashi J.A.: Improving developmental screening in pediatric resident education. Clin. Pediatr., 2010; 49: 737–742
17. King T.M., Tandon S.D., Macias M.M. et al.: Implementing developmental screening and referrals: Lessons learned from a national project. Pediatrics, 2010; 125: 350–360
18. Pierce K., Carter C., Weinfield M. et al.: Detecting, studying, and treating autism early: The one-year well-baby check-up approach. J. Pediatr., 2011; 159: 458–465
19. Miller J.S., Gabrielsen T., Villalobos M. et al.: The Each Child Study: Systematic screening for autism spectrum disorders in a pediatric setting. Pediatrics, 2011; 127: 866–871
20. Bethell C., Reuland C., Schor E., Abrahms M., Halfon N.: Rates of parent-centered developmental screening: Disparities and links to services access. Pediatrics, 2011; 128: 146–155
21. Glascoe F.P., Robertshaw N.S.: PEDS: Developmental milestones – a tool for surveillance and screening professionals’ manual. Nolensville, Ellsworth & Vandermeer Press, LLC, 2010
22. McCain M., Mustard J., Shanker S.: Early years study 2 – putting science into action. Toronto, Council for Early Child Development, 2007
23. Satter E.: How to get Your kid to eat…but not too much – from birth to adolescence. Boulder, Bull Publishing Company, 1987
24. Alberta Health Services. The bounce back book – building resiliency skills in the early school years (age five to nine). Edmonton, Alberta Health Services, 2010
25. High P.C.: American Academy of Pediatrics, Committee on Early Childhood, Adoption, and Dependent Care and Council on School Health. School Readiness. Pediatrics, 2008; 121: 1008–1015
26. Mandell R.J., Nelson D.L., Cermak S.A.: Differential laterality of hand function in right-handed and left-handed boys. Am. J. Occup. Ther., 1984; 38: 114–120
27. Sices L.: Use of developmental milestones in pediatric residency training and practice: Time to rethink the meaning of the mean. J. Dev. Behav. Peds., 2007; 28:47–52
28. Folio Mh., Fewell R.R.: Peabody Developmental Motor Scales. 2nd edn, Examiner’s Manual. Austin: pro-ed. An. International Publisher, 2000
29. Parks S.: Inside HELP – administration and reference manual for the Hawaii early learning profile (HELP). Palo Alto, VORT Corporation, 1992
Data utworzenia: 13.03.2014
Wiek występowania kamieni milowych we wczesnej ocenie rozwoju dzieckaOceń:
(4.86/5 z 7 ocen)

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.