Czy ograniczona liczba serotypów w szczepionkach pneumokowych doprowadzi do ich zastąpienia przez pozostałe?

Pytanie nadesłane do redakcji

Obawiam, się, że stosowanie szczepionek pneumokowych, zawierających ograniczoną liczbę 10 czy 13 serotypów doprowadzi po prostu do ich zastąpienia przez pozostałe, niezawarte w szczepionce. Czy zatem w ogóle warto szczepić przeciwko pneumokokom?

Odpowiedział

dr med. Ernest Kuchar
Klinika Pediatrii i Chorób Zakaźnych
Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Jama nosowo-gardłowa jest miejscem naturalnie niejałowym, zasiedlonym przez liczne bakterie, w tym pneumokoki, które wchodzą w skład mikroflory. Z tego powodu wyeliminowanie jednych bakterii rzeczywiście spowoduje ich zastąpienie przez inne, które mogą być mniej lub bardziej patogenne dla człowieka.

Obawy przed "efektem obosiecznego miecza", czyli negatywnym wpływem skoniugowanych szczepionek pneumokokowych na mikroflorę jamy nosowo-gardłowej są zatem zrozumiałe i były podnoszone jeszcze przed ich wprowadzeniem na rynek. Podobne obawy towarzyszyły wprowadzaniu do powszechnego użytku wcześniejszych szczepionek skoniugowanych przeciwko bakteriom otoczkowym, które wpływają na nosicielstwo: szczepionki przeciwko H. Influenzae typu b oraz szczepionek meningokokowych przeciwko serotypom C oraz A. Po latach stosowania wymienionych szczepionek wiemy, że choć obserwowano zastępowanie serotypów szczepionkowych przez nieszczepionkowe i pewien wzrost zakażeń, wywołanych przez inne serotypy, np. meningokoki typu X w Afryce, powszechne szczepienia meningokokowe oraz przeciwko H. Influenzae b zmniejszyły istotnie i trwale liczbę przypadków zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych i bilans ich wprowadzenia okazał się bardzo korzystny.

Podobnie przedstawia się sytuacja z pneumokokami. Skuteczność skoniugowanych szczepionek przeciwko pneumokokom w zapobieganiu chorobom wywołanym przez serotypy szczepionkowe została w pełni potwierdzona, tak że są to szczepienia rekomendowane do powszechnego stosowania wśród małych dzieci przez WHO (Pneumococcal vaccines. WHO position paper 2012). Najwięcej danych dotyczy pierwszej koniugowanej siedmiowartościowej szczepionki pneumokokowej (PCV7), która zapewniała ochronę przed siedmioma spośród 93 znanych wówczas serotypów pneumokoków (szczepienie wprowadzono do powszechnego użytku w USA w 2000 roku). Trzeba wspomnieć, że wybór 7 serotypów szczepionkowych został dobrze przemyślany. Przed 2000 rokiem właśnie te siedem typów najczęściej wywoływało zakażenia inwazyjne u dzieci poniżej 5. roku życia i odpowiadało za większość przypadków inwazyjnej choroby pneumokokowej zgłaszanych w USA, ale też Europie (50-60%; Hausdorf i wsp. 2000). We wszystkich krajach, w których wprowadzono powszechne szczepienia pneumokokowe niemowląt, zaobserwowano ich korzystny wpływ, który polegał na zmniejszeniu liczby poważnych zakażeń pneumokokowych, w tym zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych, posocznic i zapaleń płuc. Zgodnie z przewidywaniami zaobserwowano pewien wzrost liczby przypadków zakażeń inwazyjnych wywołanych przez serotypy nieszczepionkowe (Vergison i wsp. 2012, WHO 2010). Pomimo to łączny bilans szczepień pneumokokowych okazał się bardzo korzystny. Wprowadzenie szczepionek 10- i 13-wartościowej dodatkowo poprawiło skuteczność szczepień (Whitney 2013).

Przykładowo po wprowadzeniu powszechnych szczepień w Kielcach liczba hospitalizacji dzieci z powodu zapalenia płuc niezależnie od ich etiologii zmniejszyła się o około 3 w grupie poniżej 2. roku życia oraz o około 40% w grupie do 29. roku życia (Patrzałek, 2010, 2011). Zaobserwowano korzystny wpływ populacyjny, to jest korzyści ze szczepień w postaci zmniejszenia liczby zachorowań odniosły też osoby nieszczepione, co tłumaczymy przerwaniem transmisji pneumokoków przez zmniejszenie nosicielstwa wśród małych dzieci.

Co wiemy o zagrożeniu zastępowania pneumokoków przez gronkowce złociste? Przede wszystkim trzeba wspomnieć, że dla dzieci do 2. roku życia, z racji niepełnej dojrzałości układu odpornościowego, najgroźniejsze są baterie otoczkowe (pneumokoki, meningokoki, H. Influenzae typu b). Gronkowce nie mają otoczki i dlatego rzadko są przyczyną np. zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Podobnie znacznie rzadziej niż pneumokoki wywołują zapalenie płuc. W badaniach stwierdzono, że odsetek nosicielstwa gronkowców w niektórych grupach szczepionych dzieci nieco wzrósł, natomiast, co istotne brak jest doniesień o wzroście zachorowań na zakażenia gronkowcowe.

Podsumowując, korzyści ze szczepień pneumokokowych niemowląt, zwłaszcza powszechnych są bardzo duże. Pomimo niewielkiego wzrostu zakażeń wywołanych przez serotypy "nieszczepionkowe" czy dyskusyjnego wzrostu znaczenia gronkowców, bilans szczepień jest bardzo korzystny.

Można by porównać szczepienia pneumokokowe do pasów bezpieczeństwa w samochodach: zdarza się, że pomimo pasów ktoś ucierpi, ale powszechne stosowanie pasów bezpieczeństwa znacznie zmniejszyło śmiertelność i jest zdecydowanie korzystne.

Piśmiennictwo:

van den Bergh MR, Spijkerman J, Swinnen KM, François NA, Pascal TG, Borys D, Schuerman L, Ijzerman EP, Bruin JP, van der Ende A, Veenhoven RH, Sanders EA. Effects of the 10-valent pneumococcal nontypeable Haemophilus influenzae protein D-conjugate vaccine on nasopharyngeal bacterial colonization in young children: a randomized controlled trial. Clin Infect Dis. 2013, 56(3):e30-9. doi: 10.1093/cid/cis922.
Dunne EM, Smith-Vaughan HC, Robins-Browne RM, Mulholland EK, Satzke C. Nasopharyngeal microbial interactions in the era of pneumococcal conjugate vaccination. Vaccine. 2013;31(19):2333-42. doi: 10.1016/j.vaccine.2013.03.024.
van Gils EJ, Hak E, Veenhoven RH, Rodenburg GD, Bogaert D, Bruin JP, van Alphen L, Sanders EA. Effect of seven-valent pneumococcal conjugate vaccine on Staphylococcus aureus colonisation in a randomised controlled trial. PLoS One. 2011;6(6):e20229. doi: 10.1371/journal.pone.0020229.
Hausdorff W.P., Bryant J., Paradiso P.R., Siber G.R.: Which pneumococcal serogroups cause the most invasive disease: implications for conjugate vaccine formulation and use, part I. Clin. Infect. Dis., 2000; 30 (1): 100-121
Kinabo GD, van der Ven A, Msuya LJ, Shayo AM, Schimana W, Ndaro A, van Asten HA, Dolmans WM, Warris A, Hermans PW. Dynamics of nasopharyngeal bacterial colonisation in HIV-exposed young infants in Tanzania. Trop Med Int Health. 2013,18(3):286-95. doi: 10.1111/tmi.12057.
Patrzałek M, Albrecht P, Sobczyński M. Pośredni, populacyjny wpływ powszechnych szczepień skoniugowaną szczepionką pneumokokową (PCV7) na częstość zachorowań na zapalenie płuc w Kielcach. Przegl. Epid. 2011, 65(21); 51-56.
Patrzałek M, Albrecht P, Sobczyński M. Significant decline in pneumonia admission rate after the introduction of routine 2+1 dose schedule heptavalent pneumococcal conjugate vaccine (PCV7) in children under 5 years of age in Kielce, Poland. European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases, 2010, 29(7):787-792
Spijkerman J, Prevaes SM, van Gils EJ, Veenhoven RH, Bruin JP, Bogaert D, Wijmenga-Monsuur AJ, van den Dobbelsteen GP, Sanders EA. Long-term effects of pneumococcal conjugate vaccine on nasopharyngeal carriage of S. pneumoniae, S. aureus, H. influenzae and M. catarrhalis. PLoS One. 2012;7(6):e39730. doi: 10.1371/journal.pone.0039730.
Whitney C.G.: More evidence for use of pneumococcal conjugate vaccines. Lancet, 2012 Nov 15. pii: S0140-6736(12)61 9576. doi: 10.1016/S0140-6736(12)61 9576
World Health Organization: Changing epidemiology of pneumococcal serotypes after introduction of conjugate vaccine. Wkly Epidemiol. Rec., 2010; 85: 435-436
World Health Organization: Pneumococcal vaccines. WHO position paper - 2012. Wkly Epidemiol. Rec., 2012; 87: 129-144
Vergison A., Hanquet G.: Challenges in estimating the impact of pneumococcal conjugate vaccines through surveillance. Pediatr. Infect. Dis. J., 2012; 31 (4): 400-403

Data utworzenia: 02.08.2013
Czy ograniczona liczba serotypów w szczepionkach pneumokowych doprowadzi do ich zastąpienia przez pozostałe?Oceń:

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.