2 października 2014 roku
poczta
zaloguj się
 
Pediatria - Medycyna Praktyczna: Lekarze pacjentom
medycyna praktyczna dla pacjentów

Makrosomia – noworodek zbyt duży do wieku płodowego

prof. dr hab. med. Ewa Helwich
Kierownik Kliniki Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka
Instytut Matki i Dziecka
Makrosomia – noworodek zbyt duży do wieku płodowego
Fot. 123RF

Co to jest makrosomia i jakie są jej przyczyny?

O makrosomii mówi się wtedy, gdy urodzeniowa masa ciała przekracza 90. centyl masy ciała dla odpowiedniego wieku płodowego, płci i rasy. W praktyce oznacza to masę urodzeniową większą niż: 4000 g (makrosomia 1. stopnia), 4500 g (makrosomia 2. stopnia) i 5000 g (makrosomia 3. stopnia).

Makrosomia występuje szczególnie często u noworodków matek chorych na cukrzycę, przede wszystkim wówczas, gdy cukrzyca występowała przed zajściem w ciążę. Istotne znaczenie w powstawaniu makrosomii mogą mieć czynniki genetyczne i etniczne.

Jak często występuje makrosomia?

Częstość występowania makrosomii waha się w zależności od kraju i regionu geograficznego w zakresie 1–28% wszystkich urodzeń. Makrosomia występuje dwukrotnie częściej u dzieci matek chorych na cukrzycę niż u dzieci matek niechorujących na nią. Częstość występowania makrosomii w populacji ogólnej wynosi 6–14,5%, u kobiet z cukrzycą 25–42%.

REKLAMA

Problem makrosomii u potomstwa matek chorych na cukrzycę maleje wraz ze wzrostem efektywności opieki medycznej diabetologiczno-położniczej nad pacjentkami z cukrzycą, zarówno insulinozależną, rozpoznaną przed ciążą, jak i w przypadkach cukrzycy ciążowej.

Dobre wyrównanie cukrzycy insulinozależnej zmniejsza ryzyko makrosomii płodu w przypadkach cukrzycy przedciążowej. Wprowadzenie do standardów postępowania oznaczenia stężenia glukozy we krwi przy pierwszej wizycie w czasie ciąży u ginekologa oraz wykonanie badania obciążenia glukozą pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży sprzyja lepszemu wyrównaniu gospodarki węglowodanowej w czasie ciąży i zmniejszeniu ryzyka makrosomii płodu u potomstwa matek z cukrzycą ciążową. Z drugiej jednak strony ryzyko makrosomii płodu jest większe u ciężarnych z otyłością. W krajach rozwiniętych występuje stały trend wzrostu częstości występowania otyłości, co nie pozostaje bez wpływu na częstość urodzeń noworodków z makrosomią.

Jak się objawia makrosomia?

Makrosomia występuje w formie makrosomii symetrycznej u potomstwa matek bez cukrzycy, a w formie makrosomii asymetrycznej u potomstwa matek z cukrzycą. W makrosomii asymetrycznej, poza wzrostem masy ciała i zwiększeniem objętości tkanki tłuszczowej, występują zmiany w proporcjach ciała w postaci zwiększonego obwodu barków i brzucha oraz zmniejszenia stosunku obwodu głowy do obwodu klatki piersiowej.

Makrosomia jest składową zespołu tzw. fetopatii cukrzycowej. Poza makrosomią i zmienionymi proporcjami ciała w skład zespołu wchodzą: żywoczerwone zabarwienie skóry, nadmierne owłosienie głowy, niedojrzałość płuc, niedojrzałość ośrodkowego układu nerwowego, przerost mięśnia sercowego i zaburzenia biochemiczne w postaci zmniejszonego stężenia glukozy (hipoglikemii), wapnia (hipokalcemii) i magnezu (hipomagnezemii). Im gorsze jest wyrównanie metaboliczne glikemii w czasie ciąży, tym większe jest prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu fetopatii cukrzycowej u noworodka. Duże dziecko stanowi ryzyko przedłużonego porodu, zwiększonej utraty krwi u rodzącej, konieczności porodu zabiegowego drogą pochwową (kleszcze położnicze lub próżniociąg) lub cięcia cesarskiego. Zwiększenie masy noworodka i obwodu jego barków może w przypadku porodu siłami natury prowadzić do urazów okołoporodowych i gorszego stanu dziecka po urodzeniu. Zwiększa się ryzyko urazów, takich jak złamanie obojczyka, porażenie splotu barkowego, uszkodzenie nerwu twarzowego i niedotlenienia okołoporodowego (zobacz: Urazy okołoporodowe).

Jak lekarz stawia diagnozę?

Do identyfikacji makrosomii u dziecka w łonie matki służą:

  • badania ultrasonograficzne
  • obraz kliniczny (objawy)
  • wywiad (urodzenie poprzednio dziecka z makrosomią, nadmierny przyrost masy ciała w ciąży).

Masę płodu pozwalają przewidywać pomiary biometryczne płodu. U noworodków z makrosomią urodzonych przez matki z cukrzycą występuje zwiększone ryzyko powikłań, takich jak:

  • zmniejszone stężenie we krwi cukru oraz jonów wapnia i magnezu
  • zwiększone ryzyko nasilonej i przedłużonej żółtaczki okresu noworodkowego (zobacz: Żółtaczka noworodków)
  • przerost mięśnia sercowego, rzadko powodujący niewydolność krążenia
  • zaburzenia oddychania, związane z niedojrzałością płuc wywołaną przez matczyną hiperglikemię.

Jakie są sposoby postępowania?

Jeśli podejrzewa się makrosomię płodu, należy rozważyć:

  • wywołanie (indukcję) porodu
  • planowe cięcie cesarskie
  • postępowanie wyczekujące.

W ciąży o prawidłowym przebiegu podejrzenie makrosomii nie jest wskazaniem do indukcji porodu lub planowego cięcia cesarskiego. W ciąży powikłanej cukrzycą poród pochwowy noworodka z makrosomią zwiększa ryzyko wystąpienia powikłań.

Jakie są sposoby leczenia makrosomii?

Istotne znaczenie w zapobieganiu makrosomii płodu ma właściwie leczona i rygorystycznie kontrolowana cukrzyca w okresie całej ciąży. Unikanie nadmiernie dużego stężenia glukozy we krwi matki chroni płód przed nadmiernym wydzielaniem insuliny i hormonów wzrostu, które odpowiadają za nadmierny przyrost masy ciała płodu oraz odkładanie tłuszczu i glikogenu. Szybkie rozpoznanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej w czasie ciąży daje możliwość jej odpowiedniego leczenia i uniknięcia makrosomii płodu. Systematyczna kontrola lekarska w ośrodku specjalistycznym i skrupulatne przestrzeganie terminów zalecanych badań, stosowanie odpowiedniej diety i zaordynowanego leczenia pozwalają na uniknięcie makrosomii. Rozpoznanie istniejącej makrosomii oraz prawidłowe prowadzenie porodu noworodka z dużą masą ciała daje możliwość uniknięcia powikłań u matki i dziecka.


Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Lekarze odpowiadają na pytania

  • Czy mogę starać się o zasiłek pielęgnacyjny dla syna chorego na astmę?
    Mam 8-letniego syna, u którego stwierdzono alergię na kurz, pyłki i roztocza - ponadto pani alergolog bada go jeszcze pod względem astmy, musi przyjmować cały czas leki. Ponadto alergia, którą ma, wpływa na jego wzrok, gdyż przy dużym pyleniu lub gdy jest więcej kurzu puchną mu oczy, pieką lub swędzą, więc czy w związku z tym mogę starać się o zasiłek pielęgnacyjny?
  • Czynniki ryzyka rozwoju astmy u dzieci
    Jakie jest ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej u 8-letniego chłopca z atopowym zapaleniem skóry o niewielkim nasileniu, alergicznym zapaleniem spojówek i nosa?
  • Konsekwencje palenia kanabinoli u młodzieży
    Mam zaburzenia psychiczne... Zacznę od początku, w wieku 14 lat zacząłem palić marihuanę i poznałem moją pierwszą dziewczynę, ale nie wyszło i bardzo mnie to bolało. Później poznałem jej przyjaciółkę i w międzyczasie miałem derealizację, która trwała około tygodnia. Cały czas paliłem marihuanę. Zacząłem się interesować innymi narkotykami, psychodelikami. Spróbowałem 25i-nbome...
  • Czy można przyjmować antybiotyk podczas karmienia piersią?
    Karmię piersią, a lekarz przepisał mi Augmentin. Czy mogę go przyjmować i karmić?

Zobacz, gdzie się leczyć

Lekarz specjalista
Pediatra
Szukaj
Szpitale, przychodnie, gabinety
Pediatria
Szukaj

Zadaj pytanie ekspertowi:

Lekarze komentują